The God Argument

boek

Anthony Grayling

Eeuwenlang werd de mens ingeprent dat religie een bijzonder nuttig, zelfs noodzakelijk element was (en is) ter bevordering van deugdzaamheid en de harmonie in de samenleving. Pas vanaf de Verlichting kwam kritiek op deze visie. Miljoenen mensen waren in de loop van de geschiedenis immers uitgemoord in naam van een of andere God. Zowel de slavernij, de misogynie als de afkeer voor andersgelovigen en ongelovigen werden (en worden) in de zogenaamde heilige teksten van de Bijbel en de Koran goedgekeurd en aangemoedigd. Ook vandaag gebeuren nog tal van gewelddaden in naam van religies. Katholieken versus protestanten in Ierland, soennieten versus sjiieten in Irak, moslims versus hindoes in India, christenen versus moslims in Nigeria, terreuraanslagen in naam van de islam, moord op abortusdokters in naam van Christus, aanvallen op homoseksuelen aangemoedigd door geestelijken, onderdrukking van vrouwen door orthodox gelovige mannen, fatwa’s en andere doodsbedreigingen tegenover kunstenaars die het aandurven met God te spotten.

Wie dacht dat de secularisering die zich sinds de jaren zestig krachtig doorzette in zowat de hele wereld onstuitbaar was, heeft zich vergist. Religies zijn bezig aan een indrukwekkende comeback, toch zeker de radicale en fundamentalistische stromingen ervan. Daar tegenover zien we een heropleving van het atheïsme met filosofen en denkers als Richard Dawkins, Sam Harris, Daniel Dennett, Christopher Hitchens, Victor Stenger en in onze contreien Etienne Vermeersch, Johan Braeckman, Paul Cliteur, Herman Philipse, Floris van den Berg (en ik). Zij behoren tot de zogenaamde ‘nieuwe atheïsten’ die met rationele argumenten religies in het algemeen, en het bestaan van God in het bijzonder bekritiseren. De Britse filosoof Anthony Grayling neemt een wat aparte positie in. Hij is een overtuigde atheïst maar ook aanhanger van de secularisatiethese. Zo argumenteerde hij in zijn boek Against all Gods dat religies zich in een laatste fase bevinden maar in die fase worden we dan geconfronteerd met de meest radicale uitingsvormen van religie waardoor het nog heel wat lijkt.

Grayling publiceerde onlangs The God Argument waarin hij zich op overtuigende wijze afzet tegen religie en voor het humanisme. In een eerste deel onderzoekt hij de argumenten voor en tegen religie in welke vorm dan ook. Grayling hecht veel belang aan kritisch denken en het via een kritisch rationalisme komen tot goed overwogen standpunten. Maar dat is nu net datgene waar religies zich tegen verzetten en onder meer via godsdienstonderwijs trachten te ondermijnen. De auteur keert zich tegen deze vorm van onderwijs omdat juist kinderen bijzonder gemakkelijk te manipuleren vallen. Hij spreekt over regelrechte indoctrinatie van steeds nieuwe generaties jongeren die klakkeloos geloven wat hun ouders hen wijs maken. Hij wijst ook op de enorme hypocrisie van bijvoorbeeld kerkelijke geestelijken die liefde en erbarmen prediken maar zich tegelijk schuldig maken aan de meest extreme vormen van geweld zoals het seksueel misbruik van jongeren die ze onder hun gezag hebben.

Hij onderzoekt ook de diverse godsbewijzen maar die zijn zo zwak dat ieder mens met een beetje gezond verstand moet begrijpen dat dit niet klopt. Hij haalt ook uit naar de creationisten en de verdedigers van het Intelligent Design die volstrekt onwetenschappelijk te werk gaan en zich finaal altijd schuilen achter bepaalde dogma’s. Zo deconstrueert hij stap na stap het godsbegrip tot er finaal niets meer van overblijft. Wat is dan de basis van de moraal? Dat bespreekt Grayling in zijn tweede deel waarbij hij de kant kiest van het seculier humanisme. Uiteraard mogen mensen geloven wat ze willen en hun geloof uiten in de publieke ruimte, maar ze mogen geen enkel privilegie krijgen ten opzichte van gelijk welke andere stem in het publieke domein. De essentie van humanisme is voor de auteur de ethische visie dat elke mens zelf verantwoordelijk is voor het zoeken van zijn levensdoelen, respect opbrengt voor de doelen van anderen en op die manier komt tot een menswaardige samenleving. In het humanisme staat de mens centraal en geen God of goden.

Grayling wijst erop dat het humanisme al veel vroeger bestond dan de geopenbaarde godsdiensten. Het begon in de Griekse Oudheid en is bijna een millennium ouder dan het christendom. Het verdween met geweld tijdens de duistere Middeleeuwen maar kwam tijdens de Renaissance opnieuw op eerst in de vorm van een religieus humanisme met Petrarca en Erasmus als vertegenwoordigers. In feite herhaalden ze wat Cicero al in de Romeinse tijd poneerde: dat mensen vrij zijn om voor zichzelf te denken, dat de rede ons verplicht om onszelf te ontplooien en anderen met respect te behandelen. Vanaf de 18de eeuw ontstond het seculier humanisme. Daaruit ontsproten de deontologische en de consequentialistische ethische denkkaders die richting geven aan ons moreel gedrag, los van enige metafysische basis. Grayling neemt ook bezwaar tegen het humanisme weg, al zou de mens enkel en alleen belang hechten aan hemzelf en zijn medemensen. Humanisten zijn ook de morele verantwoordelijken voor de natuur en de niet-menselijke wezens, iets waar religies nauwelijks oog voor hebben, integendeel.

Het verschil tussen religie en humanisme wordt het meest duidelijk aan de hand van ethische kwesties zoals seksualiteit, abortus en euthanasie. Voor religieuzen is verkrachting minder erg dan masturberen, aldus Grayling, want dat laatste leidt nooit tot voortplanting. Euthanasie moet een recht worden voor eenieder, in het bijzonder de ouderen en zieken, die daar uiteraard zelf om verzoeken. Hij haalt ook fel uit tegen de zogenaamde blasfemiewetten die elke kritiek op God willen, verbieden. Dat is in strijd met de vrijheid van meningsuiting, en zonder die vrijheid zijn al onze andere burgerlijke rechten en vrijheden waardeloos. Het is maar een greep uit de vele voorbeelden die Grayling in zijn boek aanhaalt. In elk geval biedt het een sterke onderbouwing voor een ethiek zonder metafysische poespas, zonder sprookjes en zonder God en zijn vermeende vertegenwoordigers op aarde. De mens is op zichzelf aangewezen en de rede is daarbij ons belangrijkste instrument. Grayling, een ‘nieuw atheïst’? Inderdaad, het is een geuzennaam voor iemand die actief vecht voor een betere wereld.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Anthony Grayling, The God Argument, Bloomsbury Publishing, 2013

Links
mailto:verhofstadt.dirk@telenet.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be