Gratis geld voor iedereen

boek

Rutger Bregman

De jonge Nederlandse historicus Rutger Bregman levert opnieuw een opmerkelijk boek af. Vorig jaar publiceerde hij zijn veelgeprezen De geschiedenis van de vooruitgang dat bekroond werd met de Liberales-prijs voor het beste Nederlandstalige non-fictieboek in 2013. Daarin laveerde de auteur met zijn opmerkelijke eruditie doorheen de geschiedenis van het vooruitgangsdenken met in de hoofdrollen Adam Smith en zijn onzichtbare hand, Condorcet en zijn geloof in de gelijkheid van alle mensen, Rousseau en zijn sociaal contract, en Ayn Rand die het egoïsme predikte. Hij verdedigde met verve het vooruitgangsgeloof en stimuleerde de lezers om opnieuw echt te dromen van een betere wereld en er ons ook voor in te zetten. Zoals Vrijheid, Gelijkheid en Broederlijkheid. Hooggestemde idealen, voor velen te hoog gegrepen, maar toch de moeite waard om voor te vechten. Dat aanstekelijke optimisme komt nu ook aan bod in zijn nieuw boek Gratis geld voor iedereen waarin hij een reeks originele ideeën bespreekt die de samenleving vooruit zouden kunnen helpen.

‘De moeilijkheid is niet zozeer het ontwikkelen van nieuwe ideeën, maar het ontsnappen aan de oude,’ zo citeert de auteur John Mayard Keynes. En dat klopt. Blijkbaar verkiezen niet alleen burgers maar ook beleidmakers het ongemak van het status-quo boven de onzekerheid van de verandering, kwestie van hun kiezers niet af te schrikken. Bregman opteert dan ook voor een nieuw utopisch denken, niet één dat een vast einddoel voor ogen heeft (dat leidt immers naar de hel, dixit Popper), maar één dat inspireert tot verandering. Neem het idee om minder te gaan werken dat Benjamin Franklin, John Stuart Mill en Keynes verdedigden. In 1938 werd de 40-urige werkweek ingevoerd en het zou nog verder dalen, tot de omslag kwam in de jaren ’80. Sindsdien is het motto ‘meer werken’. Nochtans heeft dat tal van ongunstige neveneffecten. Bregman haalt een batterij voordelen aan van een kortere werkweek: minder stress en burn-out, minder CO2-uistoot, minder arbeidsongelukken, meer jobs, emancipatie van vrouwen, goed voor de gezondheid van senioren en minder inkomensongelijkheid. Een kortere werkweek zou ruimte scheppen voor vrije tijd en onze familie.

Nog prikkelender is het idee om iedereen een gratis basisinkomen te geven. Sommigen vrezen dat mensen daardoor lui en verspilzuchtig gaan worden, maar uit veel onderzoek blijkt net het omgekeerde. Armen en daklozen besteden het geld heel efficiënt, kinderarbeid verdwijnt, schoolresultaten verbeteren, het ziekenhuisbezoek daalt, en er kan gesnoeid worden in door de overheid georganiseerde armoedebestrijding, sociale voorzieningen en opleidingen die nauwelijks resultaat boeken. ‘Juist omdat we rijker zijn dan ooit kunnen we ons nu de volgende stap in de geschiedenis permitteren: een onvoorwaardelijk basisinkomen voor iedereen,’ aldus Bregman. De kans is groot dat we die weg zullen moeten inslaan, want de tendens is dat er gewoon minder jobs zullen zijn ingevolge de toenemende robotisering van de arbeid. ‘Robots worden niet ziek, hoeven geen vakantiegeld en klagen nooit,’ zo klinkt het. Opvallend genoeg was het president Nixon die op het punt stond het basisinkomen in te voeren, maar het net niet haalde door een foute interpretatie van veldonderzoek, waardoor het idee werd afgevoerd.

Tegen de politieke en economische mainstream in breekt Bregman ook een lans voor meer belastingen, maar dan wel niet op arbeid, maar op consumptie. Eén voorbeeldje: in de staat Washington voerde men een taks van 5 cent in op plastic zakjes die men in winkels doorgaans meegaf. Dat leidde tot een daling ervan in 2010 van 22,5 miljoen zakjes naar amper 3 miljoen. Voor de auteur is het dan ook eenvoudig: ‘Belast wat je stom vindt (plastic zakjes) en laat de goede dingen des levens met rust (noeste arbeid, boeken). Niet arbeid, maar grondstoffen moeten we belasten, waardoor we meer gaan recycleren en repareren in plaats van weggooien en nieuw spullen kopen. Dus verhoog de taksen op brandstof en verlaag die op arbeid. Tel ook hier de winst: minder CO2-uistoot, betere volksgezondheid, minder files, en globaal gezien, minder afhankelijkheid van het Midden Oosten en Rusland.

Nog een heilig kaartenhuisje dat Bregman omverblaast is ontwikkelingshulp. De voorbije 50 jaar gaven we met zijn allen vijf biljoen dollar aan vooral Afrika. En wat heeft het geholpen? Niemand weet het. Maar de auteur verwijst naar een studie van de Wereldbank dat 85% van de westerse hulpgelden in de 20ste eeuw besteed werd aan andere zaken dan waarvoor ze bedoeld waren. De auteur verwijst naar twee voorbeelden om aan te tonen dat goedbedoelde hulp geen of zelfs een negatieve impact kan hebben. Zoals gratis schoolboeken aan scholen in Kenia leverde geen enkele meerwaarde of betere schoolprestaties. En gratis klamboenetten uitdelen om malaria te voorkomen had volgens Dambisa Moyo zelfs een negatief effect, omdat de lokale nettenmakers failliet gingen en de versleten netten niet langer gerepareerd werden, wat op termijn nefast was. Volgens de OESO blijkt ook dat de verliezen aan belastingsvlucht uit Afrika drie keer zo hoog ligt als de ontvangen ontwikkelingshulp. Wat moeten we dan doen?

De beste maatregel, aldus Bregman, is gewoon een beleid van open grenzen, want die zoden de ‘wereld tweemaal zo rijk maken’. Wie dit voorstel leest, zal onmiddellijk denken aan een vloedgolf arme mensen naar onze contreien die onze jobs gaan afkappen en onze sociale zekerheid gaan uitputten, maar ook dat pareert de auteur met verve. Meer werknemers betekent meer consumptie en dus meer jobs, al lijkt dit in strijd met zijn eerdere pleidooi om minder te consumeren door meer te recycleren en te repareren. Onze lonen gaan niet onder druk komen en migranten zijn niet te lui om te werken, poneert Bregman, weliswaar op basis van allerlei studies. Zijn sterkste argument tegen gesloten grenzen en een selectieve migratie is dat migranten moeilijk zullen kunnen en willen terugkeren. Juist open grenzen maken verhinderen brain drain en bevorderen brain circulation. Daar is India het levende voorbeeld van.

De ideeën van Bregman zijn revolutionair, soms utopisch maar ook uitdagend en alvast het onderzoeken waard. Hij slaagt er als geen ander in om vermeende zekerheden onderuit te halen en alternatieve oplossingen naar voor te schuiven. Daarmee gaat hij in tegen een vorm van dogmatisch denken zoals we die bijvoorbeeld waarnemen bij neoliberale en libertarische denkers en politici die absoluut geloven in de zelfregulerende kracht van de vrije markt. De bankencrisis van 2008 zorgde weliswaar voor een ideologische schok, maar intussen blijft men in de financiële wereld verder doen zoals men bezig was. Nog nooit werden zo hoge bonussen uitgekeerd. Het lijkt alsof men niets geleerd heeft. En toch kan het anders, dat optimisme spat van elke bladzijde van dit boek af.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Rutger Bregman, Gratis geld voor iedereen, De Correspondent, 2014

Links
https://decorrespondent.nl/rutgerbregman
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be