Nietzsche noemde het boekje van Baltasar Gracián het subtielste wat hij op het vlak van de moraal ooit had gelezen en Schopenhauer, die het naar het Duits vertaalde, bekende dat het zijn enige trouwe levenskompaan was. Toen Baltasar Gracián in het midden van de zeventiende eeuw zijn Handorakel en kunst van de voorzichtigheid schreef, had hij echter een ander lezerspubliek voor ogen: geen sikkeneurige Duitse filosofen, maar wel Spaanse lieden van invloed, die hij in driehonderd leefregels wou bijbrengen hoe ze niet alleen hun wereldlijke positie veilig konden stellen en hun invloed konden uitbreiden, maar hoe ze dit ook in overeenstemming met hun geweten konden doen.

Gracián was een Spaanse Jezuïet die - maar is dat niet de essentie van die orde? - een luis in de eigen pels vormde. Hij was jarenlang biechtvader en prediker aan belangrijke hoven, maar kon het daarnaast niet laten boeken te schrijven, zoals El héroe, een kritiek op Machiavelli en een portret van de ideale Christelijke held, of El Criticón, een picareske roman met een pessimistische en satirische kijk op de maatschappij. Zijn oversten trokken zich de haren uit het hoofd en zetten Gracián zelfs drie maanden op water en brood, maar hij kon niet zwijgen. Oráculo manual y arte de prudencia, zoals het Handorakel eigenlijk heet, is ongetwijfeld Graciáns bekendste, toegankelijkste en ook vandaag nog relevantste boek, al is een waarschuwing hier ook wel op zijn plaats. Probeer dit boek nooit in een keer uit te lezen. Driehonderd raadgevingen na elkaar, voorzien van een uitgebreide toelichting waarin deze op hun merites worden getest, zijn niet alleen vervelend, je onthoudt er ook niets van op die manier. Nee, dit is een boek om zo nu en dan een paar bladzijden uit te lezen en nadien na te denken over hetgeen je gelezen hebt.

Volgens nogal wat van zijn tijdgenoten was Oráculo manual een Il principe voor het gewone volk, maar Gracián zelf voelde weinig voor die vergelijking. Machiavelli was een machtswellusteling, verdedigde hij zich, terwijl hij altijd de ridderlijkheid voor stond en op zoek was naar evenwicht en middelmaat. En dat is inderdaad ook te lezen in het Handorakel. Ontwikkel je smaak en wees geen speelbal van je humeur, aldus Gracián. Weet wanneer je moet lachen en wanneer je deemoedig het hoofd moet buigen, wees bedachtzaam en probeer vooral je zelfkennis te vergroten, want wie inzicht heeft in het zelf, weet ook dat matigheid gelukkiger maakt dan een opeenvolging van uitspattingen.

Dat Gracián met zijn voeten in de klassieke oudheid stond mag blijken uit de vele voorbeelden en citaten uit die tijd die hij gebruikt. Hij haalt Hippocrates, Caesar en Mithridates aan en met Seneca bezweert hij ons vooral het gezond verstand te gebruiken bij het afwegen van onze daden, omdat dit garant staat voor het meest hoogstaande handelen. En toch blijken zijn richtlijnen ook heel modern te zijn. Met uitzondering van een paar kunnen we ze nog steeds ter harte nemen. Wanneer Gracián je de - toch wel een beetje Machiavellistische - raad geeft je vertrouwen te schenken aan mensen die je nodig hebben en niet aan degenen die je dank verschuldigd zijn, zegt hij iets over de natuur van de mens, en niet over een bepaalde tijd of mode, waardoor zijn goede raad ook vandaag nog waarde heeft.

En hetzelfde geldt voor zijn inzicht dat het leven aangenamer is wanneer we het rustig aanpakken. Meer zelfs, misschien is dat een inzicht dat vandaag wel relevanter is dan in Graciáns eigen tijd. “Voor genieten moet u tijd nemen,” schrijft hij, “Geniet traag en werk snel, want van werk is het goed en van plezier jammer als het voorbij is.”




Recensie door Marnix Verplancke

Een paar kleurrijke tips voor een gelukkig leven van Baltasar Gracián:

* Een goede valkenier laat niet meer vogels in het wild los dan voor de jacht is vereist.

* Bezwaren opwerpen getuigt gewoonlijk van scherpzinnigheid, maar het bedenken van uitwegen vergt nog meer vindingrijkheid.

* Een wijs man heeft meer voordeel van zijn vijanden dan een dwaas van zijn vrienden.

* Tegen de lynxen van de welbespraaktheid schermt men zich af met de ondoorgrondelijkheid van de inktvis.

* De ene helft van de wereld maakt zich vrolijk over de andere, en de domheid is algemeen.

* Men mag geen waarde hechten aan iemand die ons nooit tegenspreekt, want dat is geen teken van liefde voor ons, maar eigenliefde.

* De wijze ontwijkt onaangenaamheden en conflicten en toont hoezeer hij zichzelf meester is. Hij gaat omzichtig te werk, heeft als Janus oog voor beide zijden en als Argus aandacht voor alle gevaren.

Baltasar Gracián, Handorakel en kunst van de voorzichtigheid, vertaald door Theo Kars, Athenaeum - Polak & Van Gennep, 157 p., 14,95 euro.

Links
mailto:marnixverplancke@skynet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be