Vrouwen die de wereld veranderen

boek vrijdag 03 juni 2005

Jesse Goossens

Sinds enkele jaren groeit het verzet tegen de negatieve uitwassen van de globalisering. Tal van actiegroepen protesteren tegen de mondiale armoede, de groeiende tegenstellingen tussen Noord en Zuid, de ecologische problemen, de sociale wantoestanden, de kinderarbeid, het gebrek aan aandacht voor onderwijs, gezondheid en drinkbaar water voor de minderbegoeden in de wereld. Onder de woordvoerders van de anti- en andersglobalistische beweging bevinden zich opvallend veel vrouwen zoals Naomi Klein, Noreena Hertz, Anita Roddick, Susan George en Vandana Shiva. Misschien komt dat omdat vrouwen minder als mannen de behoefte voelen om in een zwart/wit situatie te leven. Vrouwen zijn in tegenstelling tot mannen nooit alleen bedrijfsleider, wetenschapper of lerares maar ook echtgenote en moeder. Daarmee hebben ze een bredere kijk op tal van problemen en vinden ze zich niet terug in dualistische denkbeelden als ‘wie niet voor ons is, is tegen ons’. In haar boek Vrouwen die de wereld veranderen geeft de Nederlandse schrijfster Jesse Goossens een indringend beeld van tien vooraanstaande vrouwelijke activisten binnen de internationale protestbeweging.

De vrouwen hebben uiteenlopende drijfveren en zijn actief in diverse landen maar één zaak hebben ze bijna allemaal gemeen, ze komen uit activistische families. Strijden tegen onrecht werd hen van thuis uit meegegeven. Een andere overeenkomst is de doorgaans hoge opleiding die ze genoten. Neem bijvoorbeeld de Indische milieuactiviste Vandana Shiva. Zij studeerde af als fysicus en atoomdeskundige maar zette zich al snel in voor het behoud van de biodiversiteit en de eeuwenoude inheemse kennis van de natuur. Het grootste probleem, zo zegt ze, is de manier waarop de bevolking onwetend wordt gehouden over de gevolgen van de neoliberale economie en het patenteren van levende organismen. Op die manier krijgen multinationals als Cargill en Monsanto een monopolie op de productie van voedsel. Die onwetendheid wordt mee in standgehouden door de media die in handen zijn van een steeds machtiger groep van Amerikaanse mediabedrijven, aldus Susan George, een van de grondlegsters van ATTAC, een internationale organisatie die werd opgezet om financiële markten en daaraan verbonden instituten op een democratische wijze te kunnen controleren.

Vaak namen deze vrouwelijke activistes voordien belangrijke functies in, in datzelfde bedrijfsleven. Zo ondermeer Noreena Hertz die reeds op 23-jarige leeftijd een topfunctie bij de Wereldbank aanvaardde en meewerkte aan het grote privatiseringsproces van de Russische staatsfabrieken. Juist door dat werk kreeg ze inzicht in de negatieve kanten van de privatisering zoals het verlies van tienduizenden arbeidsplaatsen zonder dat er een sociaal vangnet bestond. Noreena nam ontslag en schreef het boek De stille overname waarin ze de overmacht van de economie tegenover de politiek aan de kaak stelde. Onlangs verscheen haar tweede boek IOU over de desastreuze impact van de schulden voor de arme landen. Toch is Hertz een beetje een buitenbeentje in dit gezelschap. Naar aanleiding van haar eerste boek verklaarde ze uitdrukkelijk niet gekant te zijn tegen het kapitalisme, maar om noodzakelijke bijsturingen ervan iets wat haar door de hardliners binnen de antiglobalistische beweging niet in dank wordt afgenomen.

Het discours van de antiglobalisten, die zich intussen bijna allemaal andersglobalisten noemen, komt tegenwoordig aan bod in de programma’s van democratische politieke leiders. Sommige initiatiefnemers van het mondiale protest kijken daar met gemengde gevoelens tegenaan. Voor de enen vormt dit het bewijs van hun gelijk, anderen beschouwen het eerder als een vorm van recuperatie waardoor de lont uit het mondiale kruitvat wordt genomen. Dat is alvast de mening van Michael Hardt en Antonio Negri die in 2000 ophef maakten met hun boek Empire. Daarbij gaat het hen niet om het bijsturen van de kapitalistische wereldorde of het wegvijlen van de scherpste kantjes ervan, maar om de installatie van een nieuwe hegemonie en een radicale democratie die totaal breekt met het kapitalisme. Daarom staan ze ook argwanend tegenover al die vrouwelijke antiglobalistische boegbeelden die in debat willen gaan met de traditionele politici zoals Naomi Klein en Noreena Hertz maar ook met diegenen die zelf in het bedrijfsleven zitten zoals Anita Roddick, de oprichtster van The Body Shop, een succesvolle winkelketen waar men alternatieve en ‘eerlijke’ producten kan kopen.

Het interessante aan Anita Roddick is dat ze haar winkelketen juist gebruikte als een middel om actie te voeren voor mensenrechten, voor dierenrechten (The Body Shop verkoopt alleen producten waarbij geen dierproeven bij te pas komen) en een beter milieu. Concreet werkt ze samen met organisaties als Greenpeace en Amnesty International. Maar het meest bekend is ze van haar succesvolle strijd tegen de manier waarop de multinational Shell zaken deed in Nigeria ten koste van de plaatselijke Ogoni-bevolking. Sinds enkele jaren heeft Shell haar politiek bijgestuurd en betrekt nu meer de lokale bevolking bij haar projecten. Dit is een goed voorbeeld hoe vanuit een oprechte bekommernis voor allerlei misstanden, burgers kunnen gemobiliseerd worden voor positieve ontwikkelingen. In tegenstelling tot wat Negri en Hardt denken, kunnen burgers als consumenten, maar ook steeds meer als aandeelhouders van beursgenoteerde bedrijven, een belangrijke impact uitoefenen op de manier van zaken doen. Steeds meer bedrijven nemen een Code of Conduct aan en onderwerpen zich aan een reeks ethische beperkingen.

Een ander gemeenschappelijk aspect van de meeste van deze activistes is hun inzet voor de positie van de vrouw. Dat doet alvast Lucy Mulenkei uit Kenia die niet alleen strijd voert voor het behoud van de bronnen, gebruiken en tradities van de inheemse bevolking, maar tevens opkomt voor de vrouwen die binnen die gemeenschappen vaak gemarginaliseerd worden. Zo voert ze een felle strijd tegen de rituele vrouwenbesnijdenis. De Canadese Maude Barlow komt oorspronkelijk uit de vrouwenbeweging maar verschoof haar belangstelling gaandeweg naar de strijd tegen de economische globalisering in het algemeen en de waterprivatisering in het bijzonder. De Peruaanse Virginia Vargas richtte het Centro Flora Tristan op dat zich inzet voor gelijke rechten voor vrouwen in Peru. Haar belangrijkste doelstelling is dat vrouwen mer ruimte krijgen om hun eigen keuzes te kunnen maken en dat ze over hun eigen leven kunnen beschikken.

Dat de antiglobalisten en andersglobalisten terechte misstanden aanklagen klopt. De gevolgen van het marktfundamentalisme en het blind geloof in de vrije markt als de oplossing voor alle problemen zijn vaak desastreus. Niet zo eenduidig zijn de oplossingen die de vrouwelijke activistes binnen de beweging aanbrengen. Voor de ene moet er een radicale democratisering komen, voor de ander een fors ingrijpen door de overheid. Maar het doel dat ze willen bereiken is hetzelfde: een meer rechtvaardige wereld, ook en vooral voor vrouwen. En vrouwelijke woordvoerders zijn daarbij onmisbaar. “Vrouwen kunnen de wereld veranderen”, zo zegt de Indische activiste Radium Bhattacharya, want “wij zijn de enigen die het leven beschermen en het huis op orde houden”. Of de vrouwen, die Jesse Goossens in haar boek zo openhartig heeft beschreven, werkelijk de wereld veranderen is nog niet zeker. Vast staat wel dat ze elk op hun manier en in hun vakgebied belangrijke opiniemakers zijn geworden waarvoor de echte politieke leiders niet langer doof kunnen blijven.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Jesse Goossens, Vrouwen die de wereld veranderen, Lemniscaat, 2004.

Links
mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be