Het gelukssyndroom

boek vrijdag 10 oktober 2008

Naima El Bezaz

In zijn essay Over de oorlog die handel in boeken heet, in De Groene Amsterdammer van 5 september 2008, citeert Arnon Grünberg uit Le rouge et le noir van Henri Stendhal. Daarin doet het hoofdpersonage Julien Sorel op het einde van het boek de volgende uitspraak: ‘Ik ben eerzuchtig geweest, dat hoef ik mij niet te verwijten; ik heb daarmee gehandeld naar de gebruiken van mijn tijd. Nu leef ik bij de dag.’ Ik moest aan die uitspraak denken na lezing van Het gelukssyndroom van de Nederlandse schrijfster Naima El Bezaz die in Marokko geboren werd. Nauwelijks twee jaar geleden stelde ze nog vol ambitie, levensmoed en strijdlust haar roman De verstotene voor op Het Andere Boek in Antwerpen. Daarin beschreef ze het lot van een jonge vrouw die zich nergens thuis voelt en botst met de groepsdruk die binnen heel wat allochtone gezinnen nog steeds bestaat. Ze maakte ook duidelijk dat de strijd voor onafhankelijkheid en zelfbeschikking voor veel moslimmeisjes bijzonder hard is. De reden ligt voor de hand. Hoe meer moslimvrouwen op hun vrijheid staan, hoe meer de orthodoxe moslimmannen aanvoelen dat ze hun dominante positie verliezen. Daarom gaan die mannen zo heftig tekeer en wensen ze boeken als die van Naima El Bezaz, en de schrijfster zelf, op de brandstapel. En dat is ook bijna gebeurd.

Kort na de verschijning van De verstotene werd op de internetsite www.Marokko.nl opgeroepen om haar te bespugen, te stenigen en weg te jagen uit Nederland. De boodschap werd overgenomen op andere sites. Na een aangifte werd de dader opgepakt en symbolisch bestraft, maar toen gingen de poppen pas echt aan het dansen. Naima El Bezaz kreeg daarna doodsbedreigingen. De politie nam de zaak ernstig en de schrijfster, die twee heel jonge kinderen heeft, moest zich terugtrekken uit het publieke debat. De auteur van De verstotene werd op die manier zelf verstoten. In die periode verloor ze ook een goede vriendin na een slopende ziekte. Naima El-Bezaz raakte op die manier in een zware depressie waaruit ze naar eigen zeggen nog niet helemaal is uitgeraakt. Naast medicijnen stelde haar therapeute voor dat ze een soort dagboek zou bijhouden over haar stemmingen en gevoelens. Het resultaat is Het gelukssyndroom, een opvallende titel want depressies zijn zowat de meest voorkomende ziektes binnen welvarende maatschappijen. Het medicijn Prozac is een van de meest gebruikte geneesmiddelen dat door miljoenen mensen, vaak vermogende vrouwen, wereldwijd genomen wordt. Het toont aan dat meer welvaart niet meer geluk betekent. Misschien is het juister te spreken van Het welvaartssyndroom.

Een echte autobiografie is het niet geworden al vermoed ik dat het centrale verhaal tussen de depressieve protagoniste en haar doodzieke vriendin Marit dicht aanleunt bij Naima El Bezaz’ eigen ervaring. Haar vriendin heeft kanker en weet dat ze niet lang meer te leven heeft. Toch is zij niet neerslachtig of zwaarmoedig. Integendeel, ze geniet van elke dag van eten, drinken en reizen, in dit geval naar Marokko. Om de pijn te verminderen gebruikt ze drugs, voor de rest leeft ze op een fatalistische manier. Het hoofdpersonage (hier duidelijk de dubbelpersoon voor Naima El Bezaz) raakt verward door de al bij al levenslustige manier waarop Marit elke dag doorkomt. Zelf voelt ze zich hulpeloos en weet niet goed hoe ze met haar vriendin moet omgaan. Ze glijdt steeds meer in een toestand van leegheid en zinloosheid. ‘Je bent verdrietig omdat ik jou achterlaat’, zo zegt Marit tegen haar, ‘eigenlijk ben jij heel egoïstisch. Maar dat is niet erg, dat is menselijk.’ Het is de waarheid en dat besef brengt het hoofdpersonage nog meer aan het wankelen. Ze verliest al haar zelfvertrouwen, raakt niet aan een job en wordt uiteindelijk geveld door een maagzweer. Waarop het licht finaal uitgaat en de depressie als een tornado met volle kracht toeslaat.

Dat het hier om Naima El Bezaz zelf gaat, wordt duidelijk in allerlei autobiografische stukjes tekst die doorheen het boek zijn geweven. Blijkbaar loopt ze al sinds haar jeugd met bijzonder sombere gedachten rond. Zo nam ze toen ze acht jaar oud was al pillen in, in de hoop nooit meer wakker te worden. ‘Algauw werd ik een eenling. Dat is nooit meer veranderd’, zo schrijft ze en ze wijst als een van de grote oorzaken naar de groepsdruk die blijkbaar binnen heel wat allochtone gezinnen zo onderdrukkend werkt. ‘We zijn niet vrij, maar leven onder het juk van de gemeenschap.’ En er volgt nog kritiek op de mentaliteit in haar land van afkomst en onder Marokkanen in Europa. Ze heeft het over de manier waarop jongens worden voorgetrokken tegenover de meisjes, over de hypocrisie om gezinsproblemen te verzwijgen omwille van de eer van de familie in de gemeenschap, over de roddel als een ongrijpbare duivelse macht over ieders leven, over de diepgaande corruptie in het Marokkaanse overheidssysteem en het blijkbaar onuitroeibare bijgeloof in mythische krachten zoals in djinzs en voodoopraktijken om problemen op te lossen. Daarenboven wordt depressie binnen die gemeenschap niet als een ziekte erkend, eerder als een misplaatste houding van luiheid, karakterloosheid en zelfs regelrecht egoïstisch zelfmedelijden. In die zin is ook dit boek van Naima El Bezaz opnieuw taboedoorbrekend.

Bladzijde na bladzijde beschrijft ze haar gemoedsstelling, de somberheid van het leven, haar gebrek aan energie. Daarbij is ze niet te beroerd om haar eigen fouten en zwakheden bloot te leggen. ‘Te veel willen, mijn zwakheden ontkennen, doorgaan tot het elastiekje knapte en de rek eruit was.’ Intussen stapt ze opnieuw in haar verhaal en beschrijft ze hoe ze met haar vriendin een plan uitwerkt om haar pijnloos uit het leven te laten stappen. Door het opsparen van allerlei medicatie, pijnstillers, morfine en slaappillen. Met daarna de dood, de begrafenis zonder emoties, zonder klaagvrouwen, sober, kil en even donker als Naima’s eigen gemoed. Dat beschrijft ze nog eens nadrukkelijk in haar naschrift waarin ze erkent dat ze nog steeds niet genezen is. Op die manier eindigt dit sombere maar ook moedige boek. Het is hoogst zeldzaam dat een schrijver zich zo kwetsbaar durft op te stellen, zichzelf zo in vraag stelt, zo diep door het stof buigt. ‘Ik zal de middelmatigheid nooit ontstijgen’, zo laat ze haar hoofdpersonage mijmeren. Hier ligt de kern van haar levensangst. Terechtkomen in de mediocriteit, door het leven gaan als een Salieri die beseft dat hij (of zij) geen Mozart is, denken dat het leven zinloos is, schrik hebben om later vergeten te worden.

Die angst om niets te betekenen in het leven en het hiernamaals houdt Naima in de tang. Dat denkt ze immers van zichzelf, maar daar vergist ze zich juist. Elke mens draagt iets bij tot de geschiedenis. Iedereen die iets doet, tekent, zingt of schrijft verlegt in min of meerdere mate maar wel onherroepelijk de loop van de rivier van de mensheid. Sommigen doen dat met een kiezeltje, anderen met een forse rotsblok. Zelf heeft de schrijfster daar al een flinke steen toe bijgedragen en, als ze opnieuw de kracht vindt, zal ze waterloop nog meer beïnvloeden dan ze nu kan bevroeden. In haar vorige boeken etaleerde ze volop haar schrijftalent en ook Het gelukssyndroom is een voltreffer. Minder literair, maar veel dieper uit het leven gegrepen, rauw, donker en hard. Naima El Bezaz heeft talent te koop. Alleen moet ze het zelf nog beseffen.



Links
Naima El Bezaz, Het ge
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be