The Lexus and the Olive Tree

boek vrijdag 22 november 2002

Thomas Friedman

Thomas Friedman, journalist van The New York Times, probeert in zijn boek The Lexus and the Olive Tree orde te brengen in de globaliseringschaos waarin de grenzen tussen internationale politiek en internationale economie almaar verder vervagen. Friedman profiteert daarbij van zijn gevarieerde journalistieke carriŤre. Na een lang correspondentschap in het Midden-Oosten leerde hij als economische journalist de financiŽle markten goed te doorgronden, volgde hij als diplomatieke verslaggever de Amerikaanse buitenlandse politiek op de voet en kan hij nu als commentator zijn kennis goed gebruiken. Op een avond nadat Friedman in Japan de Lexus-fabriek had bezocht, las hij een krantenbericht over de vredesonderhandelingen in het Midden-Oosten. De titel van zijn boek was geboren. De ene helft van de wereld is volgens Friedman na de Koude Oorlog gefixeerd op het bouwen van een betere Lexus en is dus toegewijd aan modernisering, stroomlijning en privatisering. De andere helft vecht nog steeds om het bezit van een olijfboom. Die representeert daarmee onze wortels, ons culturele erfgoed in deze wereld. Juist in het combineren van die twee stromen ligt volgens Friedman de sleutel om de effecten van globalisering in de wereld geaccepteerd te krijgen.

Deze opsplitsing legt hij goed uit in het volgende citaat: "That is why under the globalisation system you will find both clashes of civilization and the homogenization of civilizations, both environmental disasters and amazing environmental rescues, both the triumph of liberal, free-market capitalism ans a blacklash against it, both the durability of nation-states and the rise of enormously powerfil nonstate actors."

Volgens Friedman heeft de globalisering de plaats ingenomen van de Koude Oorlog als het leidende beginsel voor de internationale politieke en economische betrekkingen van het huidige tijdperk. Daarin heeft hij grotendeels gelijk. Globalisering is immers nauw verweven met de verdwijning van de Oost-Westdreiging, het herziet de tegenstelling tussen het Noorden en het Zuiden en het is hoofdzakelijk de uiting van de Amerikaanse hegemonie in de wereld. Thomas Friedman neemt in deze post-Koude Oorlog periode zeven duidelijke trends waar :

1. De nieuwe globalisatie (zijnde deze van de voorbije jaren) komt grotendeels voort uit de electronische revolutie en de drastische vermindering van de communicatiekost. Deze globalisatie kende een hevige impuls door het einde van de Koude Oorlog.

2. De nieuwe globalisatie is ongelofelijk heilzaam alhoewel tal van groepen zich bedreigd voelen en terugplooien in isolationisme en protectionisme. Het woord Lexus in de titel symboliseert de enorme voordelen van de internationale economie, terwijl de olijfboom het symbool is van de traditionele gemeenschappen die zich bedreigd voelen en zich daardoor verzetten tegen globalisering.

3. Geglobalizeerde markten stimuleren (of verplichten) regeringen om een efficiŽnte economische politiek te voeren, zoniet zullen investeerders hun geld terugtrekken. Een gezonde politiek daarentegen zal investeringsgeld aantrekken en verzekert een snelle groei. De druk om zich in overeenstemming te brengen met wereld-standaarden op het vlak van economische politiek wordt beschouwd als een soort 'gouden' dwangbuis en investeerders die enorme hoeveelheden geld verplaatsen in functie van een efficiŽnte of slechte politiek zijn de 'electronische kuddes' die beslissen waar ze hun bedrijven gaan oprichten.

4. De enorme economische schaal die mogelijk wordt door de wereldwijde markten beloont de beste uitvoerder(s) op elk terrein. Op het vlak van sport, muziek of elke andere bedrijvigheid worden de besten enorm rijk en de middelmatigen zullen afzien. Globalisatie zorgt voor een 'winner take all' marktsysteem die zorgt voor een meer ongelijke verdeling van inkomen.

5. Handel, investeringen en economische groei zijn belangrijke wapens om internationale spanningen te verminderen.

6. De Verenigde Staten zijn als enige grootmacht de natuurlijke leiders van de globalisatie en de grootste begunstigden. Daarom moeten de VS zich ver houden van isolationisme en protectionisme.

7. Er is nood naar meer democratie in de diverse landen van de wereld teneinde de vrije markt echte kansen te geven. "No politics of sustainable globalization would be complete, though, if it relied exclusively on economic programs. While expanding access to globalisation is critical, particularly for developing countries, simultaneously democratizing their political systems is just as important (Ö) Democratizing globalization - it's not only the most effective way to make it sustainable, it's the most self-interested and moral policy that any government can pursue."

De aantrekkingskracht van het boek ligt verder in de beeldende woordkeuze waarmee hij de samenhang tussen economische, politieke en technologische ontwikkelingen inzichtelijk maakt. Zo schrijft hij over de 'Electronic Herd' die via de 'Supermarkets' (de grote effectenbeurzen) razendsnel kapitaalstromen over de wereld laten bewegen. Landen kunnen zich niet onttrekken aan het 'Golden Straitjacket' (het vrijemarktkapitalisme), waarin 'Superempowered individuals' door het gebruik van moderne technologie een onevenredig grote invloed kunnen uitoefenen. Verder verzint hij met zijn originele geest eigenzinnige gedachten als de McDonald's-theorie. Die houdt in dat er nog nooit een oorlog is gevoerd door twee landen die allebei een McDonald's-vestiging binnen de grenzen hadden. Een theorie die na toetsing bij McDonald's bleek te kloppen. Net als veel andere Amerikanen stelt Friedman uiteindelijk al te gemakkelijk globalisering op ťťn lijn met amerikanisering. In zijn laatste hoofdstuk wordt hij dan ook irritant. Neem het volgende citaat "Globalisering heeft een duidelijk Amerikaans gezicht: ze draagt Mickey Mouse-oren, eet Big Macs, drinkt Coke of Pepsi, computert op een IBM of Apple, gebruikt Windows 98 met een Intel Pentium II-processor en een netwerkverbinding van Cisco." Daar kun je gemakkelijk tegenoverstellen dat een willekeurige Amerikaan nadat hij een afschrift van zijn levensverzekering van Aegon-dochter Transamerica heeft bekeken, in zijn Mercedes-Benz stapt om eerst bij een Shell-pompstation zijn tank te vullen en vervolgens naar een supermarkt van Ahold te rijden waar hij onder andere een wasmiddel van Unilever koopt. Hoezo is alles Amerikaans? Friedman ziet het principe van the winner takes all als een essentieel kenmerk van globalisering en dan is het logisch dat de enige militaire en economische supermacht domineert. Ondanks de waarschuwingen aan zijn landgenoten dat Amerikaanse dominantie ressentimenten kweekt, vergeet hij een ander principe: think global, act local. Misschien omdat de Amerikanen daar niet zo goed in zijn.


Recensie: Dirk Verhofstadt (verhofstadt.dirk@pandora.be)

Thomas Friedman, The Lexus and the Olive Tree, Harper Collins, 2000

Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be