La dernière utopie - menaces sur l'universalisme

boek vrijdag 07 mei 2010

Caroline Fourest

De hamvraag: beleven wij de doodstrijd van het universalisme, onze laatste utopie? De nobele ambitie van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van 1948 ligt onder hevig vuur. Het universalisme staat centraal in de actuele discussies: bij de Verenigde Naties, in Canada, de VS, Zuid-Afrika, Australië, India, België, Nederland, Frakrijk. In alle landen waar respect voor minderheden en de cultus van de diversiteit in de lift zitten, wordt bitsig gediscussieerd over de verenigbaarheid van het recht op differentiatie met de eerbied voor de gemeenschappelijke waarden. Moet men in naam van de verdraagzaamheid nu alles gaan tolereren, bijvoorbeeld genitale verminking of eremoord? Moet eerbied voor de versluiering van de vrouw primeren op de gelijkheid van vrouw en man? Moet men akkoord gaan met gedifferentieerde menu's in de schoolrefters, met gereserveerde uren voor vrouwen in openbare zwembaden, met het verwijderen van kerstbomen in openbare plaatsen, arbitrages volgens de sharia en in naam van de nationale identiteit een totaal verbod van sluiers op straat?

In hun strijd tegen het universalisme en voor het vrijwaren van hun macht, proberen integristen van alle pluimage op nationaal en internationaal niveau invloedrijke bondgenoten te strikken door beroep te doen op het antiracisme. Zich beroepend op de formule 'baas in eigen huis' hebben de 57 Lidstaten van de OIC (Organisatie van de Islamitische Conferentie), daarin gesteund door China en Cuba, de Raad van de Mensenrechten kunnen manipuleren om op 27 maart 2008 een resolutie aan te nemen tegen 'belediging van de godsdienst'. Die alarmerende ontwikkeling in de VN-organisatie heeft vooral bij de democraten in de moslimlanden voor heel wat onrust gezorgd want die weten heel goed dat wetten tegen godslastering niet alleen bedoeld zijn om hun mond te snoeren maar ook en vooral godsdienstvervolging wordt gelegitimeerd. 'De vijand van mijn vijand is mijn vriend': dat oude spreekwoord brengt sommige Franse Tiers-mondisten zo ver dat zij 'in naam van de morele vooruitgang de draak steken met de katholieke morele orde en het moslim integrisme ondersteunen in naam van de eerbied voor de culturen of van de weerstand tegen het Westen'. Al die tegennatuurlijke allianties versterken het regressief communautarisme en worden een nachtmerrie voor al wie dacht in Frankrijk nu eens bescherming en rechten te kunnen vinden.

Caroline Fourest toont in haar boek aan hoe de obscurantistische krachten en theocratische staten er in slagen hun web te spinnen en fundamentele teksten zoals de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens opnieuw in vraag te stellen. Een ernstige en gedocumenteerde studie van de politiek gevoerd in Canada of Groot-Brittannië toont aan dat compromissen regressieve signalen geven. De getuigenis op de radio van een vrouw van Algerijnse oorsprong spreekt boekdelen over de gevolgen die voor de inwijkelingen ontstaan wanneer een demagogische politiek dat soort regelingen invoert: 'Indien men gaat beginnen met in alle volksbuurten niet gemengde uurroosters te aanvaarden dan zal men mijn dochter voor “slechte moslima” uitschelden indien zij op gemengde uren naar het zwembad zal blijven gaan'. Met stevige argumenten, beslist geen slogans, stelt de auteur dat alleen de laïciteit het verder samenleven mogelijk maakt. Laïciteit is überthaupt geen antigodsdienstigheid noch tolerantie in naam van culturele differentiatie, van middeleeuwse of retrograde praktijken, maar een politiek die de verdeling verwerpt en mensen samenbrengt binnen het bestek van op de mensenrechten gesteund universalisme.

Caroline Fourest verduidelijk het zo dikwijls 'slecht begrepen en gekarikaturiseerd “Frans model”’. Met een opmerkelijke intellectuele eerlijkheid en onderbouwd met talrijke voorbeelden wijst zij op de relevantie voor Frankrijk van de universalistische benadering. Zij geeft voorbeelden van overal in de wereld: Canada, de VS, Zuid-Afrika. Ondanks de complexiteit van het onderwerp wijst zij met klaarheid op twistpunten onder theoretici, zonder de moeilijkheid te verhullen om het gewenste evenwicht te bereiken. Zij bekijkt de dingen met een zeker pessimisme want zij ontcijfert en beschrijft de bedreigingen die wegen op het mooie idee 'dat alle mensen vrij en gelijk in rechten en waardigheid geboren worden'; zij betreurt het dat die ambitie vandaag 'buiten adem is' en vreest zelfs dat in Frankrijk het beginsel 'Vrijheid, Gelijkheid, Broederlijkheid' onder druk komt te staan.

Waaraan ligt dat allemaal? In de eerste plaats aan de Westerse landen zelf waar 'het universalisme dreigt ten onder te gaan aan het tolereren in naam van het recht op differentiatie, van de meest intolerante ideeën'. Fourest verwijst naar de contradicties inzake antiracisme, de dubbelzinnigheid van het antizionisme, de prietpraat omtrent het multiculturalisme, het janusgelaat van ‘ab initio’ edelmoedige acties voor diversiteit of gelijkheid. Dat zijn immers allemaal domeinen waar voorstaanders van het communautarisme en bepleiters van discriminatie, positieve of niet, begaan zijn. Heel wat intellectuelen, Arabische of met moslim achtergrond, staan achter haar, wat bewijst dat de scheidingslijn niet nationaal, etnisch of Noord-Zuid maar politiek verloopt. Hier staat immers het seculier emancipatorisch en democratisch ideaal oog in oog met verdrukking door de vermenging van religie met politiek. Haar betoog levert haar de vijandschap op van extreemrechts en van religieuze fundamentalisten - wat niet verwonderlijk is - maar ook van een deel van links dat vreest dat haar houding tegenover het moslimextremisme in de kaart speelt van rechts en van de racisten of de sociale aspecten verwaarloost.

Haar boek is een verwittiging en wil de aandacht vestigen op de 'bedreigingen van het universalisme'. Fourest focust zeer goed op de verwarring van de antiracistische en van de feministische beweging, van revisionistisch en Tiers-mondistisch links en ontleedt haarfijn de dwalingen van het multiculturalisme. Het boek bestaat uit vier delen. In 'Een universele ambitie in ademnood' vertrekt ze van het mooie ideaal zoals neergeschreven in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van 1948 om te komen tot de sombere vaststelling van vandaag: het universalistisch model wordt ernstig belaagd terwijl in de VN het machtsevenwicht zich heeft verplaatst ten gunste van autoritaire, ja zelfs totalitaire staten. Onder invloed van China en bepaalde moslimlanden, hebben die meer en meer de neiging om dat universalisme af te doen als Westers neokolonialisme. Dat is de triomf van het relativisme en van de flexibele Rechten van de Mens, gesteund op een 'welbepaald Tiers-mondisme' dat Fourest als 'syndroom van Durban' reeds aangeklaagd heeft in 'La tentation obscurantiste .

In 'De verwarringen van het antiracisme' maakt Fourest een boeiende analyse van de verschillende bestaande modellen, buitenlandse incluis. Dat geeft haar de gelegenheid om in te gaan op een aantal actuele debatten zoals de etnische statistieken, de positieve discriminatie, de quota's of nog, het nieuw modewoord, het zeer hypocriete 'diversiteit'. Het deel 'Zwalpende multiculturaliteit' is wellicht het meest innoverend gedeelte omdat de auteur over de Franse grenzen kijkt - Nederland, Engeland en vooral Canada en - de modellen analyseert die sommige Franse politici zouden willen importeren. Zij bewijst hoe multiculturaliteit tot belachelijke en onaanvaardbare situaties kan leiden waaruit spanningen ontstaan met gevolgen die wij nog lang zullen ondergaan. In 'Laïciteit als tegengif' stelt Fourest bij wijze van besluit een samenlevingsmodel voor waarin het seculier karakter van de republiek centraal staat, met respect voor differentiatie en andere culturen en wars van autoritaire laïciteit. Zonder te vervallen in beaat optimisme - niet aan haar besteed - blijft Fourest ervan overtuigd dat dit soort samenleving mogelijk is indien men de middelen geeft aan wat zij ziet als het hart ervan: de seculiere, publieke republikeinse school.


Tekst van Erik Willaert


Caroline Fourest, 'La dernière utopie - menaces sur l'universalisme', Paris, Bernard Grasset, octobre 2009- janvier 2010 - ISBN978-2-246-70971-8.

Links
mailto:e.willaert@telenet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be