De verweesde samenleving

boek vrijdag 17 januari 2003

Pim Fortuyn

Pim Fortuyn was niet alleen een wat excentrieke politicus met een scherpe tong maar ook en vooral een opvallende essayist met een scherpe pen. Naast zijn bestseller De puinhopen van acht jaar paars dat hij schreef als een soort programma voor de parlementsverkiezingen van mei 2002, is hij ook auteur van het boek De verweesde samenleving waarin hij zijn visie op de maatschappelijke en politieke ontwikkelingen in zijn land uiteenzette. Het boek is minder polemisch dan De puinhopen van acht jaar paars maar geeft aan dat Fortuyn's ideeŽn het resultaat waren van jarenlang observeren en ontleden waardoor zijn stellingen ook aan kracht winnen. Die ideeŽn zijn een wat merkwaardige mix van libertaire en conservatieve standpunten. Een pleidooi voor openheid op het vlak van drugs tegenover een oproep voor een nieuw normbesef. Doorheen het boek laat Fortuyn ook duidelijk zijn christelijke achtergrond klinken met een herhaald pleidooi voor een nieuw waardenstelsel waarbinnen de inwoners van Nederland, autochtonen en allochtonen zich moeten schikken. Hij maakt ook komaf met de leiders van de grote politieke richtingen die volgens hem nog enkel bezig zijn met het verdelen van de macht.

"Wij leven in een tijd zonder richting, zonder ideologieŽn, zonder aansprekende ideeŽn, zonder vaders en moeders, kortom in een samenleving van wezen. Wij zijn echter de erfgenamen van veel: alles wat een rol van betekenis speelt of heeft gespeeld in de moderne wereld is begonnen op ons continent, Europa. En die veelheid van ideeŽn, systemen, opvattingen en handelingen heeft geresulteerd in een groot gevoel van onbehagen, van 'verweesd' zijn." Dit is de centrale stelling van Fortuyn. Zijn boek is dan ook een pleidooi voor meer aandacht, liefde en respect voor de kernnormen en -waarden van onze eigen cultuur. Aan de basis van onze westerse wereld liggen het jodendom, het christendom en het humanisme - cultuurbronnen die hebben geresulteerd in een geŽmancipeerd en modernistisch gedachtegoed waar we zuinig op moeten zijn. Dit uitgangspunt gebruikt hij bij de bespreking van de problematiek van de vreemdelingen, en dan vooral de islamieten. Zo stelt hij onomwonden dat de fundamentalistische variant van de islam levensbedreigend is voor onze eigen cultuur die 'gevaarlijke relativistische trekken' vertoont. Het eerste artikel van de Nederlandse grondwet zegt wel dat het verboden is om te discrimineren op basis van ras, leeftijd en geslacht, maar daar storen islamieten zich niet aan als het hun relatie met vrouwen betreft. "De rechtstaat staat of vaslt met handhaving van het beginsel gelijke monnikken, gelijke kappen. Ik begin daar op dit punt pas in te geloven, indien justitie ook de discriminatie in bepaalde islamitische kringen gaat onderzoeken", aldus Pim Fortuyn.

Nog belangrijker acht hij de maatschappelijke 'schade' die een grote toestroom van vreemdelingen met zich meebrengt. Het is op dit punt dat Fortuyn zijn beruchte uitspraak deed dat 'Nederland vol is'. Het probleem situeert zich vooral in de steden waar ze als vanzelf terechtkomen in buitenwijken die in snel tempo afbladderen. "De integratie en opvang van vreemdelingen is geen probleem van dť Nederlandse samenleving, maar een probleem van de achterstandswijken in steden van enige omvang in Nederland. De beleidmakers en politici wonen daar over het algemeen niet, net zomin als de openbare mening bepalende cultuurrelativisten daar wonen." Daarbij schiet Fortuyn vooral op de linkse intellectuele elite die wel zegt dat Nederland vol is als het gaat om auto's en wegen maar anderzijds elke asielzoeker wil toelaten en hun gezinshereniging geen strobreed in de weg wil leggen. "Elke stad van enige omvang in Nederland is inmiddels in het bezit van een of meer van dergelijke woonwijken, waar de bewoners behoren tot de kansarmen en over het algemeen leven van een verzorgingsarrangement. Kinderen die opgroeien in een dergelijke omgeving zijn voor het merendeel gestempeld tot de kansarmen van morgen. In hoog tempo wordt hier de voedingsbodem gecreŽerd van een maatschappelijke ontwrichting die ons de komende decennia nog veel kopzorgen zal geven. Bezien vanuit de achterstandswijken is Nederland zeker vol." Wat verder stelt hij nog duidelijker dat Nederland in hoog tempo segregeert, niet alleen sociaal-economisch maar ook ruimtelijk. "Armoede en slechte kansen huizen bij elkaar in heuse getto's."

Voor die uitspraken kreeg Fortuyn heel weldenkend Nederland over zich. Bij zijn beruchte interview in De Volkskrant waarin hij zijn 'Nederland is vol' uitspraak deed leek dit ook ongenuanceerd en ongemeen hard. In eerste instantie verhardde hij dit standpunt nog met de suggestie om het Schengen-akkoord op te zeggen en via electronische apparatuur elke vrachtwagen die de grens wou oversteken te laten 'doorlichten' op vluchtelingen. Het leverde hem forse winst op bij de gemeenteraads-verkiezingen in Rotterdam en het vooruitzicht op een eclatante overwinning bij de parlementsverkiezingen. Toch stelde hij in de laatste weken van zijn leven dat beeld wat bij met de stelling dat Nederland 'bijna vol' was maar vooral door te focussen op de stedelijke problematiek. Een week voor de moord liep hij met een cameraploeg rond in een Rotterdamse wijk en toonde hoe de middenklasse daar wegtrok. In de plaats vestigden zich steeds vreemdelingen met eigen zaken en winkels. Hij heeft zich ook steeds gedistancieerd van uiterst rechts en verfoeide elke vergelijking met HaÔder en Filip Dewinter. Voor hem was het Vlaamse Blok 'een stelletje fascisten' waar hij niets mee te maken wou hebben.

Zijn uitspraken hadden ook niets te maken met 'rassen' of 'volksgemeenschappen'. Hij bekeek de 'verslonsing' van de steden vanuit de maatschappelijke realiteit. Daarbij had hij het vaak over de gebrekkige kansen voor jongeren, zowel Nederlanders als vreemdelingen. "Jonge mensen kunnen niet zonder prespectief. Daar waar een verzorgings-arrangement voor hen geen perspectief biedt, zullen zij zelf op zoek gaan. Dat perspectief ligt soms in drugsgebruik en kleine en zware criminaliteit, dan wel het zich min of meer vermaken in de eigen buurt. Een zelfde ontwikkeling kan overigens worden waargenomen onder jongeren van oorspronkelijke Nederlandse afkomst wier ouders ook al gedurende een aantal decennia een plaatsje hebben moeten zoeken in het genoemde verzorgingstehuis. Zij het dat het voor hen nog altijd gemakkelijker is om een dergelijke 'loopbaan' te mijden dan voor jongeren wier ouders hier niet vandaan komen, hetgeen ook uit de cijfers blijkt." Waarschijnlijk lag hierin de grote aantrekkingskracht van Pim Fortuyn bij alle mensen aan de onderkant van de maatschappij, Nederlanders zowel als vreemdelingen. Blijkbaar voelden ze zich bij de beruchte televisiedebatten tussen hem en de socialistische lijsttrekker Ad Melkert meer aangesproken door de no-nonsense taal van Fortuyn, dan het hooghartige discours van de Haagse politicus die Kok als een soort vanzelfsprekende kroonprins naar voor werd geschoven (ook dit soort van betutteling stond de Nederlandse kiezer niet aan).

Dit verschil zette Fortuyn in zijn geschriften en boeken trouwens extra in de verf. Hij verweet de 'ont-ideologisering' van de politiek die in feite op een technocratische manier aan beleid deed, met regels en oplossingen die alleen voor technocraten inzichtelijk zijn. Evengoed haalde hij uit naar het maatschappelijk middenveld en de professionalisering en bureaucratisering van de verzorgingsarrangementen. "Dat midden veld heeft zich bovendien zozeer vervlochten met de staats-, provincie- en gemeentebureaucratie, dat een symbiotische relatie is ontstaan die verantwoordelijk-heden diffuus maakt, bijdraagt aan een vrijwel ongebreidelde macht van ambtenaren en beambten en de politiek gebruikt als window dressing en zaakwaarnemer." Daarom pleitte Fortuyn voor een radicale democratisering van dat middenveld als een noodzakelijke voorwaarde voor een herstel van gemeenschapszin.

Het boek is eigenlijk een aaneenschakeling van essays. Een sterk stuk handelt over de verzorgingsstaat die volgens Fortuyn maar voor een deel geleid heeft tot de nodige emancipatie van de mens zodat die zijn lot in eigen handen zou kunnen nemen. "Integendeel, veer verzorgingsarrangementen leiden naar een overmaat van afhankelijkheid en tasten het gevoel van eigenwaarde van de betrokkenen aan." Verder toont hij op overtuigende wijze aan dat dit socialistisch stokpaardje in feite behoorlijk behoudsgezind is. De mens die in handen van het 'verzorgingssysteem' valt verzekert zich niet alleen van een inkomen maar verkoopt ook zijn ziel aan de duivel. "Vanaf dan is hij zijn zelfstandigheid, zijn recht op zelfbepaling kwijt, worden zijn vitale potenties onbenut gelaten of zelfs ronduit tegengewerkt en is niet hij maar de staat verantwoordelijk voor zijn levensperspectief." Hij fulmineert tegen het feit dat de PVDA, maar ook de vakbonden en wergevers dit niet willen inzien en pleit ervoor mensen meer zuurstof te geven.

Wat zijn Pim Fortuyns alternatieven? Wat plaatst hij tegenover de 'verweesde samenleving'? Het is een pleidooi voor een terugkeer naar de eigen identiteit, de versterking van de joods-christelijke waarden waarop de samenleving gebouwd is. "Onze samenleving is in snel tempo haar samenhang aan het verliezen. Het patroon van normen en waarden dat deze samenhang moet realiseren, bewaken, bestendigen en vernieuwen, is zwaar geŽrodeerd." Daarbij verwijst hij voortdurend letterlijk naar christelijke waarden. Zijn boek staat bol van citaten uit de Bijbel (als ondertitel van zijn boek staat dan ook 'een religieus-sociologisch' traktaat). Hij schopt daarbij vooral naar de politieke elite die alles maar laat waaien en zich in hun mooie woningen, ver van de probleemsteden gedragen als wereldburgers maar geen voeling meer hebben met de mensen in de buurten en wijken. Vanuit een soort messiaanse roeping stelt hij dat de leiders geen aandacht meer hebben voor de 'achterblijvers'. "Als de elite blijvend weigert zich dit aan te trekken en dit probleem serieus te nemen, dan zullen de achterblijvers hun eigen wereld scheppen. Een eng nationalistische wereld, waarin het eigen volk eerst komt. Dat valt niet hun te verwijten, maar de elite die hen aan hun lot heeft overgelaten." Fortuyn wil (eist) dat de leidinggevende elites opnieuw streven naar het beeld van de goede herder. Die willen proberen vader en moeder te zijn. Die leiding willen geven in dienstbaarheid en in het besef dat het een uitverkiezing is, een roeping en niet een baan of een functie. We zullen nooit weten in hoeverre Fortuyn dit had kunnen realiseren in de dagdagelijkse politiek. Maar de schokgolf die hij door Nederland en de rest van Europa veroorzaakte doet vermoeden dat hij een gevoelige snaar had aangeraakt bij een groot deel van de kiezers.


Recensie: Dirk Verhofstadt (verhofstadt.dirk@pandora.be)

Pim Fortuyn, De verweesde samenleving, Karakter Uitgevers, 2002

Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be