Vercingetorix

boek vrijdag 24 februari 2006

Fik Meijer

Van alle Gallische leiders was Vercingetorix de grootste. Deze zin ontbreekt in Caesars De Bello Gallico, omdat de schrijver te trots en te egocentrisch was om lang stil te staan bij zijn taaiste concurrent buiten Italië. Vercingetorix was een jonge Arverniër van rond de 30 jaar. Zijn vader was gedood omdat hij koning van heel Gallië wou worden. Verder was hij een uitmuntend organisator, de enige die de verdeelde Germaanse stammen met harde hand ertoe kon bewegen om in de jaren 53 - 52 voor Christus samen één groot leger te vormen tegen de Romeinse bezetter. Hij verloor die strijd, omdat hij op cruciale momenten minder tactisch inzicht had dan Caesar. Zo verzuimde hij het Romeinse leger aan te vallen, toen het na het mislukte beleg van Gergovia volledig gedemoraliseerd was. Later beging hij de vergissing zich terug te trekken in Alesia, in plaats van verder guerrilla te voeren. Hij verloor ook omdat de 10 à 12 legioenen of 600.000 à 700.000 soldaten van Caesar beter getraind waren en omdat Caesar in strategie en tactiek enkel geëvenaard werd door Alexander de Grote en Hannibal.

Zijn nederlaag kwam hem duur te staan: samen met zijn neef Vercassivelaunus, werd hij gevangen genomen en meegevoerd naar Rome. Daar werd hij zes jaar lang vast gehouden in het Tullianum, de staatsgevangenis bij de Capitolinus, in onmenselijke omstandigheden. Pas in 46 v.C. hield Caesar zijn triomftocht voor zijn overwinningen in Gallië en elders. De Gallische held werd daarin meegesleept, vernederd en dan gewurgd. In 390 v.C. had een andere Keltische leider, Brennus, gezegd: Vae victis, wee de overwonnenen. Velen hebben het ondervonden. Caesar benadert zijn rivaal koel en afstandelijk en gunt hem niet de eer om de geschiedenis in te gaan als een dapper man. Hij zwijgt over zijn persoon, karakter, emoties, menselijke eigenschappen, waardoor we nu kunnen twijfelen of hij wel een held was. Caesar vertelt ook met geen woord over wat hij tegen zijn tegenstander zei, over wat hij met hem van plan was, hoewel hij ongetwijfeld wist dat zijn lezers hierin geïnteresseerd zouden zijn.

De woorden van Vercingetorix bij zijn overgave zijn 175 jaar later opgetekend door Florus: “Daar hebt u ze (zijn paard, militaire kentekens, wapens). U, allerdapperste man, hebt een dapper man overwonnen”. Florus vertelt ook over zijn rijzige gestalte en, net zoals zijn tijdgenoot Plutarchus, over de vernederende dood die Vercingetorix te wachten stond. Het werd tijd dat er over deze krijger een boek geschreven werd in het Nederlands. Fik Meijer deed het alweer. Hij putte zijn gegevens bij Caesar, Florus, Plutarchus en Cassius Dio, die pas rond 230 n.C. de Romeinse geschiedenis van 68 v.C. tot 47 n.C. beschreef en verder ook uit wat archeologisch materiaal. Voor de latere heldenverering ging hij te rade bij Franse historici van 1589 tot 1995.

Fik Meijer rekent wel op het geduld van zijn lezers. Pas laat in zijn boek verschijnt Vercingetorix ten tonele. Wat voorafgaat, konden we vorig jaar al lezen in het boek Caesar van Robert Nouwen. Meijer is wel heel sterk in militaire geschiedschrijving en strategische uitleg bij belegeringen, met name bij die van Alesia (Alise-Sainte-Reine, 70 km ten NW van Dijon). Hij leeft zich in de personages in en slaagt er zelfs in te verwoorden wat Vercingetorix en Caesar dachten, bedoelden en voelden en met welke gevoelens en overtuigingen de Gallische soldaten vochten. Daarbij maakt hij ook boeiende vergelijkingen met ondermeer Hannibal, Mithridates, Perseus van Macedonië en Jugurtha.

Na de beschrijving van Cassius Dio (230 n.C.) verdwijnt Vercingetorix voor lange tijd uit beeld. Gregorius van Tours (6de eeuw) vermeldt hem zelfs niet in zijn Historia Francorum. Clovis (500) en Jeanne d’ Arc (1412 – 1431) waren toen de Franse helden. Pas in 1589 schrijft Jean Villevault, een jurist uit de Auvergne, een chauvinistisch portret van zijn dappere streekgenoot. Van dan af bleef de Auvergne hem eren met gedichten, romans en toneelstukken. Tijdgenoot Michel de Montaigne noemt hem echter een slecht strateeg. Rond 1820/1830, na de nederlaag van Napoleon, was er behoefte aan een nationale held en namen de broers Augustin en Amédée Thierry de draad weer op met hun Lettres sur l’histoire de France en hun Histoire des Gaulois.

Met deze laatste begon de romantisering: als de andere Gallische leiders even dapper waren geweest als Vercingetorix, zou Caesar verslagen zijn. In 1834 werd een monografie gepubliceerd, die 72 jaar in de kast had gelegen. Andere Franse historici voltooiden de verheerlijking van ‘de hoogste chef van honderd hoofden’. Schilders en beeldhouwers deden bij hem inspiratie op, toneelschrijvers bedachten zijn liefdesleven. Keizer Napoleon III schreef een Histoire de Jules César, liet in 1861 opgravingen uitvoeren in Alise-Sainte-Reine, Bibracte en Gergovia (ten Zuiden van Clermont Ferrand) en in 1865 liet hij in Alesia een bronzen standbeeld plaatsen van 6 meter 60 hoog, op een sokkel van 7 meter. Andere steden volgden met standbeelden, schilderijen en toneelstukken. Tegelijk bleef de bewondering voor Caesar overeind, want die had de beschaving gebracht. De smadelijke nederlaag tegen Pruisen in 1870/71 deed de Fransen nog meer naar Vercingetorix grijpen. Pijnlijk was dat hun tegenstanders konden pronken met Arminius, volgens Tacitus de ‘liberator Germaniae’. Deze kreeg een standbeeld van 30 + 26 = 56 meter hoog. Maar de Fransen gaven niet op en in Clermont-Ferrand kreeg de mythe nog vastere vorm met een krijgshaftig ruiterstandbeeld in het jaar 1903. Ook tijdens en tussen de twee wereldoorlogen herdacht men de roemrijke pater patriae. François Mitterrand ten slotte trok in 1995 een rechte lijn van het oude pre-Romeinse Gallië naar zijn eigen presidentschap en kocht op de Mont-Beuvray (Bibracte) een stukje grond, waar hij later begraven wou worden. Om onbekende redenen gebeurde dat een jaar later in zijn geboorteplaats Jarnac bij La Rochelle. Tot slot zien we Vercingetorix een bescheiden plaats innemen in de albums van Asterix en in andere stripverhalen.

Zo trekt Fik Meijer de geschiedenis door vanaf de Oudheid tot nu. Hij hoopt dat men ook in het toekomstige multiculturele Frankrijk de herinnering aan Frankrijks oudste held zal bewaren. Meijer heeft alweer een boeiend en aanschouwelijk verhaal geschreven, waardoor ook het grote publiek de band met de klassieke oudheid en het voortleven ervan in de latere eeuwen kan behouden. Hier en daar kunnen we wel een vraagteken of opmerking plaatsen. Meijer situeert de Morini in Normandië in plaats van in Frans Vlaanderen en de Eburonen in de Ardennen, in plaats van meer noordelijk tussen Tongeren en het Rijnland. In de bibliografie ontbreken helaas de knappe studies Caesar van Robert Nouwen en Het Romeinse Leger van Bernard Van Daele. Blijkbaar stromen publicaties uit Vlaanderen maar heel traag door naar Amsterdam.


Recensie door Jef Abbeel

Fik Meijer, Vercingetorix. De mythe van Frankrijks oudste held, Athenaeum-Polak & van Gennep, 143 p.

Links
mailto:jef.abbeel@skynet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be