Februari

boek vrijdag 04 februari 2011

Lisa Moore

Een zinkend booreiland levert niet alleen milieuschade op maar ook emotionele schade. Mannen sterven, vrouwen worden weduwen en kinderen blijven achter als wezen. Lisa Moore schreef een poëtische roman over de psychologische nasleep van het ongeluk met de Ocean Ranger, het booreiland dat op Valentijnsdag 1982 315 kilometer uit de kust van Newfoundland kapseisde en zonk, waarbij alle 84 bemanningsleden het leven lieten.

Je moet een ijzersterk geheugen hebben om van de doden te houden, beseft Helen, het hoofdpersonage uit Lisa Moores Februari, maar ze weet ook dat ze zal falen, net zoals ieder ander, want geen geheugen is sterk genoeg. Helen verloor haar man Cal toen de Ocean Ranger door een ijsstorm getroffen werd en er per ongeluk een patrijspoort op een hoogte van acht meter boven de waterlijn onbeschermd was gebleven. Iemand had verzuimd de metalen beschermingsplaat ervoor te schuiven, waardoor de golf het glas brak, er water op het elektronische ballastbedieningspaneel eronder terechtkwam en een kortsluiting ontstond. De kleppen van een aantal ballasttaks gingen daardoor open, waarna de bemanning, niet goed wetend hoe ze de kleppen handmatig kon bedienen, de ramp nog erger maakte door een aantal verkeerde kleppen te openen. Het resultaat was het kapseizen en afzinken van de Ocean Ranger.

Wanneer Helen in 2008 een telefoontje krijgt van haar zoon John, de oudste van de vier kinderen die ze samen met Cal had en zegt dat hij een jonge vrouw zwanger heeft gemaakt en niet goed weet wat te doen, gaan bij de vrouw de geheugensluizen open. Ook zij en Cal hadden dat ooit meegemaakt. Hij wou nog geen kinderen, maar zij was er niet tegen. Het booreiland was te gevaarlijk zei hij en dat wisten ze allemaal, maar dat negeren was te aantrekkelijk, dus ging hij er werken en kreeg hij ondertussen vier kinderen. Helen herinnert zich Cal in zijn mooie en kwetsbare momenten, toen hij bijvoorbeeld liedjes van Bob Dylan, Johnny Cash en Leonard Cohen nazong terwijl ze in de auto zaten en hij daarbij altijd zijn best deed om de stem van de originele zangers te imiteren, te verlegen om zijn eigen stem te laten horen.

Na Cals dood had Helen een tijdje in een bar gewerkt, tot ze de schunnige opmerkingen en het geweld beu was en John het heft in handen nam. Hij was voortaan de man in huis, besefte hij, dus nam hij een krantenronde, warmde hij ‘s nachts flesjes op voor zijn kleinste zusje en deed de boodschappen, waarbij hij emmers vol ijs en koekjes kocht. John leek gedoemd om in de voetsporen van zijn vader te treden, en aanvankelijk deed hij dat ook. Hij ging op een booreiland werken, begon als arbeider en klom op tot boorder, maar hij wist dat dit zijn toekomst niet kon zijn. Dus ging hij civiele techniek studeren en kon zo aan de slag bij de Shoreline Group, een firma gespecialiseerd in het rationaliseren van veiligheidsvoorschriften aan boord van booreilanden, waarmee John op symbolische wijze het leven van zijn vader leek te willen redden, want waren de veiligheidsvoorschriften aan boord van de Ocean Ranger strikter opgevolgd, dan was het ongeluk misschien nooit gebeurd. Maar echt loskomen van zijn vader doet John nooit. De reden waarom hij zo lang twijfelt of hij het kind dat hij heeft verwekt wel zal erkennen, en of hij naar zijn geliefde van een week toe zal reizen, ligt precies in het geluk dat hij als kind op de gezichten van zijn ouders kon lezen. Wie een emotionele relatie aangaat, riskeert iets. Die kan alles weer verliezen. Afstandelijkheid biedt geen geluk, maar ook geen risico op verdriet.

Lisa Moore hanteert een bijzonder poëtische en associatieve stijl. Ze kruipt in het hoofd van Helen en volgt haar gedachtensprongen op de voet, wat soms tot bijzonder knappe staaltjes psychologisch inzicht leidt. Wanneer het lijk van Cal gevonden wordt en haar schoonvader belt om haar te laten weten dat hij de identificatie al heeft gedaan zodat zij niet met de gruwelijke resten van haar man geconfronteerd zou moeten worden, vloeien verrassing, verwarring, angst, woede, verdriet en onmacht omdat men alles voor haar wil beslissen door elkaar heen, wat leidt tot een overtuigend menselijk portret van een rouwende weduwe.

Dit poëtische, invoelende schrijven van Moore sluit nauw aan bij dat van haar landgenoten Michael Ondaatje en Anne Michaels, zij het dat je merkt dat ze niet van het Canadese vasteland komt, maar wel van Newfoundland, een eiland waar het leven hard en ruw is en dat op literair vlak een ware goudmijn blijkt, met schrijvers als Wayne Johnston en Alistair MacLeod. Wat Moore met die laatste twee gemeen heeft is hun romantische kijk op de mens die verbonden is met het land en de zee. Neem bijvoorbeeld Barry, de timmerman die het huis van Helen van een nieuwe vloer voorziet. Die man laat zijn knuisten over het blanke hout glijden en voelt zich verbonden met de boom die het vortbracht. Hij is geen intellectueel die liefdespoëzie reciteert, zoals we die bij Anne Michaels vaak aantreffen, maar een bonk van vlees en bloed die met een hamer en een zakje spijkers de natuur naar zijn wensen vertimmert.

En ook daar ziet Lisa Moore kans om bijzonder origineel en doeltreffend uit de hoek te komen, bijvoorbeeld tijdens de beschrijving van het moment waarop de relatie tussen Helen en Barry uitgroeit tot veel meer dan een louter professionele. Wanneer ze hem uitnodigt om Oudjaarsavond bij haar door te brengen zegt Barry meteen toe, en ook al verloopt het gesprek aanvankelijk een beetje stroef, naarmate de uren verstrijken en de drank vloeit gaan ze elkaar steeds beter aanvoelen, tot er uiteindelijk een vrijscčne volgt: “Toen hij klaarkwam trok hij een grimas zoals ze hem ook eens had zien doen toen hij een plank multiplex op zijn plek tilde en met zijn schouder tegenhield, terwijl hij in de zak van zijn timmermansschort naar een spijker zocht.” Grandioos eerlijk vinden we dat.


Recensie door Marnix Verplancke

Deze tekst verscheen eerst in ‘Uitgelezen’, de boekenbijlage van De Morgen.


Lisa Moore, Februari, vertaald door Lucie van Rooijen, J.M. Meulenhoff, 2010, 270 p., 19,95 euro.

Links
mailto:marnixverplancke@skynet.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be