Geen debat zo verhit als het migratiedebat van het afgelopen jaar. Door de vluchtelingencrisis die tot stand kwam dankzij de grootschalige verhuizing van Syrische vluchtelingen naar Europa ontstond een crisis die de EU in haar voegen deed beven. Deze crisis kon slechts tot stilstand gebracht worden dankzij een deal die de EU met Turkije sloot over het bewaken van de grenzen, en het tegenhouden van illegale migratie vanuit Turkije naar Europa. Met deze deal werd een nog grotere crisis, en mogelijk zelfs het einde van het Schengen-verdrag, afgewend.

Desalniettemin blijft migratie een hot topic. Want als er één ding is dat de recente vluchtelingencrisis heeft laten zien, dan is het dat migratie vanuit het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Sub-Sahara Afrika ook de komende decennia voort zal duren. Legaal of illegaal. En de vraag is nu, hoe moet Europa hierop reageren? Moeten we genereus zijn en onze grenzen openen? Moeten we de echte vluchteling onderscheiden van economische migrant? Of moeten we proberen zo min mogelijk migranten binnen te laten en voor vluchtelingen opvang in de regio te bewerkstelligen? In de toekomst zullen we hier een keuze tussen moeten maken. Voor liberalen ligt het voor de hand om een pro-migratie standpunt in te nemen. Immers, liberalen zijn in principe voor open grenzen en vrije migratie, en zijn van mening dat de economie hier wel bij vaart. Maar is dat wel zo? Wat zijn eigenlijk de economische baten van migratie? Hoe zit het met de impact van migratie op de sociale en culturele verhoudingen? En wat doet migratie met de migrant zelf?

Op deze punten gaat Paul Collier, hoogleraar economie aan de Universiteit van Oxford en voormalig econoom van de Wereldbank, in zijn boek Exodus. How Migration is Changing our World. In dit boek behandelt hij niet alleen alle hete hangijzers in het migratiedebat, maar treedt hij ook buiten de kaders van het klassieke denken over migratie en weet hij op eloquente en genuanceerde wijze het denken over migratie en de multiculturele samenleving naar een hoger niveau te brengen. Collier heeft zich in zijn voorgaande werk vooral beziggehouden met de inwoners van de armste landen ter wereld. De zogeheten Bottom Billion. Daarnaast is hij zelf ook een afstammeling van geassimileerde migranten afkomstig uit Duitsland, een feit waar hij ook duidelijk naar verwijst in het boek. Zowel vanuit zijn persoonlijke achtergrond als vanuit zijn werk heeft hij een duidelijke affiniteit met het onderwerp, wat in het boek ook naar voren komt.

De kern van het betoog van Collier draait om de vraag of we migratie moeten aanmoedigen of juist eerder moeten proberen terug te dringen. Hij bekijkt dit vraagstuk vanuit het perspectief van de migrant zelf, vanuit het perspectief van de ontvangende maatschappij, en vanuit het perspectief van de maatschappij die de migrant achterlaat. Hierbij neemt hij zowel de sociaal-economische kant als de sociaal-culturele kant van dit vraagstuk mee. En tot slot kijkt hij ook naar welke modellen van integratie van migranten nu het beste werken. Het antwoord van Collier of migratie een goede zaak is valt niet in simpele ‘ja’ of ‘nee’ uit te drukken. Uiteraard is de werkelijkheid hiervoor te genuanceerd. Maar Collier neigt in zijn boek wel degelijk naar een pleidooi voor het terugdringen van toekomstige migratie.

Zijn uitgangspunt is dat migratie alleen goed is voor de ontvangende maatschappij wanneer die voldoende in staat is migranten te absorberen. Collier stelt echter vast dat dit voor veel met name Westerse landen in afnemende mate het geval is. Hiervoor brengt hij in het boek verschillende argumenten naar voren. Als eerste het economische argument. Voor de individuele migrant levert migratie netto economisch gezien veel op. Maar voor de ontvangende maatschappij is het de vraag of migratie economisch noodzakelijk is. Zo zijn een aantal van de meest welvarende landen ter wereld, zoals bijvoorbeeld Japan, maatschappijen die niet of nauwelijks migranten toelaten. Vanuit economisch perspectief is migratie voor het ontvangende land dus niet noodzakelijk. En voor het land dat de migrant verlaat kan het, in het geval van een grootschalige uittocht van hoger opgeleiden (Collier haalt hierbij onder meer Haïti aan), zelfs desastreus zijn.

Dan het sociaal-culturele argument. Wanneer we kijken naar de sociaal-culturele kant van migratie dan komt precies het probleem dat Collier vaststelt rondom de falende absorptiecapaciteit van de ontvangende samenleving naar voren. Migranten, zo stelt Collier, verlaten hun eigen samenleving vanwege de falende sociale modellen van deze samenleving. ‘Sociale modellen’ omschrijft Collier als ‘the fortuitous combination of institutions, narratives, norms and organizations that in the eighteenth century began to lift Britain, and subsequently many other countries, out of poverty that had persisted for milennia.’ De maatschappijen die migranten ontvluchten worden gekenmerkt door falende sociale modellen (Collier haalt hier onder meer het voorbeeld van Somalië aan), de maatschappijen waar zij naartoe trekken kennen succesvolle sociale modellen, wat ook de reden is dat migranten hier naartoe willen.

En alhoewel de ontvangende maatschappij vaak een positieve uitwerking heeft op de toenemende economische productiviteit van de migrant, zo stelt Collier, is er een groot risico dat wanneer de groep migranten die naar een bepaald land migreert te groots is migranten niet de falende sociale modellen van de eigen samenleving loslaten en die van de ontvangende samenleving overnemen, maar juist vasthouden aan de eigen, falende, sociale modellen, en hiermee de ontvangende samenleving beïnvloeden waardoor de sociale modellen ook daar aangetast worden. Wanneer de ontvangen samenleving dan ook nog eens een integratiebeleid dat gericht is op het in stand houden van de eigen cultuur en waarden van de groep, zoals bijvoorbeeld het multiculturele model, voert, in plaats van een model dat is gericht op assimilatie, een beleid waar Collier (immers zelf een afstammeling van geassimileerde migranten) voor pleit, dan dreigt het effect van migratie op de ontvangen samenleving ronduit negatief te zijn, met name op sociaal en cultureel gebied.

Dit negatieve effect geldt volgens Collier ook voor (te grote) diversiteit in een samenleving. Collier volgt hierbij de theorieën van de Amerikaanse socioloog Robert Putnam die gedurende zijn onderzoek in de Verenigde Staten ronduit negatieve effecten van diversiteit op de sociale cohesie in een samenleving vaststelde. Het risico, aldus Collier, bij grootschalige migratie is dat de diversiteit in een samenleving hierdoor te groot wordt, met als gevolg het feit dat de onderlinge nationale verbondenheid verdwijnt. Een verbondenheid waar ook onderlinge solidariteit direct uit voortkomt. Collier omschrijft grote diversiteit als een handicap voor een maatschappij, die de gemeenschappelijke verbondenheid ondermijnt, waarbij zeker in de Europese Unie het al moeilijk om de onderlinge diversiteit tussen lidstaten te overkomen, laat staan wanneer er grote groepen migranten in de EU leven beperkt of niet-geïntegreerd zijn.

Collier’s boek neigt dus uiteindelijk naar een betoog voor beperkte migratie (Collier stelt dat tot 1.000 migranten de effecten van migratie op een maatschappij overwegend positief zijn) waarbij een integratiemodel dat uitgaat van assimilatie wordt gevoerd, in plaats van multiculturalisme. Voor de ontvangende maatschappij is het daarbij van belang dat de migrant de eigen, overwegend falende, sociale modellen loslaat, en die van de ontvangende samenleving overneemt. Voor de samenleving die de migrant achter zich laat is het juist van belang dat de relatief hoger opgeleiden niet massaal wegtrekken. Dit hangt uiteraard samen met hoe groot de groep migranten is die de ontvangende maatschappij toelaat. In een tijd waarin Europa dus worstelt met het migratievraagstuk biedt Collier dus een met wetenschappelijk onderzoekt onderbouwt antwoord hierop dat uitgaat van beperkte migratie in combinatie met een assimilatiebeleid, voor de toekomst.

Voor liberalen lijkt dit in eerste instantie iets wat moeilijk te aanvaarden is, omdat het niet strookt met het liberale principe van vrije migratie. Maar dit klassiek liberale standpunt bekijkt migratie alleen vanuit het economische perspectief, en houdt geen rekening met de sociale en culturele gevolgen, de afnemende absorptiecapaciteit van Westerse samenleving en het risico van te grote diversiteit met als gevolg afnemende onderlinge verbondenheid en solidariteit. Om een goed eindoordeel over de effecten van migratie te kunnen geven moeten al deze factoren daarin meegewogen worden. Collier’s boek geeft hierbij de handvaten aan liberalen om dit ook daadwerkelijk te doen. In een tijd waarin we op zoek zijn naar antwoorden op het migratievraagstuk kan het boek van Collier ons hierin de weg wijzen. Alleen dat gegeven al maakt Exodus tot een absoluut lezenswaardig werk.


Recensie door Gert Jan Geling




Paul Collier, Exodus. How Migration is Changing our World, Oxford University Press, 2013

Links
mailto:gjjgeling@hotmail.com
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be