Vreemde buren. Over politiek in Nederland en BelgiŽ

boek vrijdag 20 februari 2004

Derk Jan Eppink

In 1995 deed Derk Jan Eppink de gewaagde stap van Nederland naar BelgiŽ, van het Haagse Binnenhof naar de Wetstraat, van NRC naar De Standaard. Na drie jaar onderdompelen in de Belgische politiek, schreef hij het boek Vreemde buren. Over politiek in Nederland en BelgiŽ, waarin hij zijn twee vaderlanden met elkaar vergeleek. Vijf jaar later is het al aan zijn zesde, nu herziene druk toe.

Die herziene druk was nodig want in beide landen is ondertussen veel veranderd. BelgiŽ werd geconfronteerd met Dutroux, de regering veranderde van rooms-rood in paars-groen en later in paars. De nieuwe premier Guy Verhofstadt beoogde een breuk met het verleden en wilde van BelgiŽ een modelstaat en gidsland maken, een beetje naar het model van Nederland. Als voluntarist geloofde hij in een maakbare samenleving en realiseerden hij en zijn ploeg ondermeer een gedoogbeleid voor drugs, het homohuwelijk en een euthanasiewet.

Louis Michel nam de rol van Pronk over en wou de wereld verbeteren met gerechtelijke veroordelingen van Sharon, Bush, Haider en Berlusconi. Maar dictators in Afrika, AziŽ en Latijns-Amerika liet hij ongemoeid. De pers volgde de nieuwe politieke cultuur met veel sympathie, zeker tijdens de eerste regeerperiode van Verhofstadt, met De Morgen - de Vlaamse Pravda - voorop. De Gazet van Antwerpen en Luc Van der Kelen (Het Laatste Nieuws) durfden nog wel tegen de stroom in roeien. De nieuwe tijdsgeest bracht ook met zich mee dat partijen van naam veranderden.

In Nederland gebeurden een aantal omgekeerde dingen. De paarse regering Kok en het overal gepropageerde poldermodel stortten in, Pim Fortuyn schudde het land wakker uit zijn roes in 2002. Hij werd vermoord, iedereen reageerde geschokt, op korte tijd volgden twee nieuwe verkiezingen en twee regeringen. Grootschalige corruptie bij overheidsbestellingen was ook hier ineens mogelijk. Lees maar Kreukbaar Nederland. Van bouwput tot beerput van Joep Dohmen (2003). Even onstabiel als BelgiŽ vroeger was, leek Nederland nu.

Men erkende ineens het migrantenprobleem, dat men tien jaar verzwegen had. Toen Fritz Bolkestein in 1991 alarm sloeg, kreeg hij geen gehoor: iedereen sloot de rangen achter de modelstaat. Nu Scheffer dat deed in 2000, erkende men ineens dat Ďzwarteí scholen en het groeiend aantal Marokkaanse en Antilliaanse jongeren een probleem vormen in een aantal steden en dat allochtone politici wel eens durven liegen over hun diploma of inkomsten. Paul Gerbrands ging nog een stapje verder in Mijn land van veel en vol (2003) .

De monarchie werd geplaagd door schandaaltjes, maar bleef stevig overeind: de geboorte van Amalia werd uitgeroepen tot de gebeurtenis van het jaar 2003 en zorgde ervoor dat het land weer vol vlaggen hing. De oranje rangen werden gesloten. Premier Balkenende doet ijverig zijn best, maar heeft het niet gemakkelijk. Nederland is dus wat meer het vroegere BelgiŽ geworden en vice versa.

BelgiŽ staat ook niet stil: de kiezers stemden bij de verkiezingen van mei 2003 de groenen uit de regering, maar blauw en rood haalden zoveel zetels, dat ze ook zonder hen probleemloos konden verder regeren. En ook dat lijkt moeilijker dan tijdens de vorige vier jaar. De ontnuchtering die Nederland meemaakte, kan ook hier nog volgen. De oppositie komt meer uit de coalitie zelf dan van CD&V, dat nog altijd naar zijn tweede adem zoekt.

Tussen 1998 en 2003 is er dus genoeg veranderd. Eppink zelf is sinds 2000 niet meer in dienst van De Standaard, maar van de liberale Europese commissaris Bolkestein. Zijn boek mocht dus herschreven worden. Dat is maar ten dele gebeurd: twee hoofdstukken moesten plaats ruimen voor nieuwe bespiegelingen. Sommige hoofdstukken hoefden evenwel niet aangepast te worden, met name de historische over de periode van de scheiding in 1830 tot ca. 1990, die over de kolonies en de dekolonisatie van beide landen, de omgang met de joden tijdens en met de collaboratie na de oorlog. Hoewel over dit laatste recentelijk zeer kritische geluiden te horen waren bij Chris van der Heijden in Grijs verleden, Hein Klemann in Nederland 1938- 1948. Economie en samenleving in jaren van oorlog en bezetting en bij Joggli Meihuizen in Noodzakelijk kwaad. De bestraffing van de economische collaboratie in Nederland.

Ook in de politieke arena bleef veel hetzelfde: de particratie is zeker niet verminderd; kijk maar hoe partijvoorzitters als Karel De Gucht en Yves Leterme hun dissidenten Hugo Coveliers en Pieter De Crem aanpakken. De nieuwe politieke cultuur is hier een illusie. In Nederland blijft regionalisme een taboe: in Den Haag spreek je niet namens Limburg of Friesland en alle sporters zijn Nederlanders; hun regionale herkomst is bijzaak. Het randstedelijke gebied Amsterdam - Utrecht - Rotterdam - Den Haag blijft de toon aangeven en de meeste ministers leveren. Een streven naar evenwichtige spreiding van de ministers over alle provincies is niet aan de orde.

De debatstijl in de Tweede Kamer blijft beleefd, afstandelijk en saai. De Belgische Kamer ruziet er heel wat wilder op los. De Belgische politiek is rijk aan zonen, dochters, neven en nichten van andere of vroegere politici, in Nederland is dat eerder uitzonderlijk. De vakbonden blijven in Nederland weinig representatief, 20 ŗ 25 % van de beroepsbevolking, in BelgiŽ blijven 65 ŗ 70 % geloven in hun heilzame werking.

Derk Jan Eppink vertelt zo nog een tijdje door over gelijkenissen en nog meer over verschillen in politieke gewoontes, economisch beleid, Europese politiek, gerechtelijke toestanden. Na bijna 60 jaar Benelux en ruim 50 jaar samenwerking in Europees kader, zijn die verschillen nog vrij groot. Hij wijst onze politici en media ook op een flink pak onnodige, maar diep ingeburgerde gallicismen. Doorgaans is hij even kritisch tegenover wantoestanden in Nederland als in BelgiŽ. In beide landen kan de lectuur van zijn vlot geschreven boek heilzaam werken. Voor de prijs moet men het niet late : 12,50 Ä.

Een paar opmerkingen: de CVP haalde in 1948/1949 zijn absolute meerderheid niet dank zij Ďde stemmen van de zwartení, maar wel door de invoering van het vrouwenkiesrecht. Over het algemeen toont Derk Jan Eppink wel dat zijn verblijf in BelgiŽ vruchten heeft afgeworpen. Omgekeerd moeten we het nog zien dat een Vlaams journalist het acht of meer jaar in Den Haag volhoudt en zich even goed inwerkt in de Nederlandse politiek en geschiedenis.


Recensie door Jef Abbeel (jef.abbeel@skynet.be)


Derk Jan Eppink, Vreemde buren. Over politiek in Nederland en BelgiŽ, Contact/Veen, 2003, 288 blz.

Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be