Het Dwaallicht

boek vrijdag 09 februari 2007

Willem Elsschot

In Het Dwaallicht van Willem Elsschot kruipt Alfons De Ridder, beter bekend als Willem Elsschot, voor de laatste maal in de huid van Frans Laarmans. Want hoewel het boek op zich staat en apart gelezen kan worden, past het in een opeenvolging van verhalen waarin het hoofdpersonage een karakteriele evolutie doormaakt. Voor wie de tijd heeft, loont het dus zeker de moeite het prachtige oeuvre van Elsschot volledig te doorlopen, alvorens met Het Dwaallicht zijn geestelijke testament aan te vatten. Voorkennis van zijn eerdere publicaties zou de lezer mogelijks nog meer dimensies, stille verwijzingen en diepgang aanbieden. Een allesomvattende synthese zou ons echter te ver leiden, waardoor ik mij uit praktische overwegingen dien te beperken tot deze novelle.

Want inderdaad, met nauwelijks 117 bladzijden kan Het Dwaallicht bezwaarlijk een volwaardig boek genoemd worden. Wie zich geestelijk volledig overgeeft aan dit verhaal, verslindt deze novelle probleemloos op een rustige namiddag. Bovendien is ook de verhaallijn van het boek uiterst eenvoudig, en is dit werk, net als alle andere werken van Elsschot, ontdaan van moeilijke relaties, spannende hoogtepunten of dramatische gebeurtenissen. Desalniettemin is dit boek op zijn manier uiterst prikkelend en meeslepend. De eenvoudige verhaallijn staat namelijk in een opvallend contrast met de diepe en filosofische betekenis van het boek. Hierbij valt vooral het bijzondere effect van een interculturele confrontatie op. Het contact tussen verschillende culturen en religies levert interessante conversaties op, die de schijnbare alledaagsheid van ons bestaan in een ander daglicht plaatsen, en ons door de ogen van een buitenstaander naar ons eigen leven laten kijken. De rake manier waarop Elsschot dit proces beschrijft, bepaalt net de kracht van dit verbluffende boek.

Doch genoeg voorbeschouwing, het verhaal zelf. Op een ellendige novemberavond, zeg dus maar tijdens een cold november rain, wil het ik-personage uit het verhaal, Frans Laarmans, voor het eerst sinds lange tijd eens recht naar huis gaan om trouw met zijn gezin de avond door te brengen. Deze goede voornemens moeten echter wijken wanneer hij bij het kopen van een krant wordt aangesproken door drie 'zwartjes'. Zij blijken op zoek naar ene Maria Van Dam, een mysterieuze vrouw die op hen een onuitwisbare indruk naliet. Laarmans tracht de drie vreemdelingen op weg te helpen maar ziet even later van op de tram de gelukzoekers nog steeds vruchteloos proberen hun droom te verwezenlijken. Het hoofdpersonage blijkt over bewonderenswaardig veel inlevingsvermogen te beschikken door te beseffen hoe wanhopig een zoektocht is in een vreemd land, met een onbekende taal en cultuur. Hij ontfermt zich barmhartig over de drie immigranten en begeleidt hen op hun queeste.

Al gauw starten de vier mannen hierbij een conversatie in gebrekkig Engels, en worden de mentaliteitsverschillen tussen het Oosten en het Westen duidelijk. Want terwijl Laarmans hoopt een goedkoop hoertje te vinden, heeft de mystieke figuur van Maria Van Dam een heilige betekenis voor de drie Afghaanse mannen. Al in de eerste gesprekken maakt Elsschot duidelijk dat vertrouwen en wederzijds begrip, net als alle andere menselijke eigenschappen, aan een eigen maatschappelijk denkkader verbonden zijn. Willem Elsschot overstijgt in 1946 zijn eigen tijd en presenteert ons een tijdloos werk dat zich kan meten met alle diepzinnigheid die eerder werd geschreven.

Deze boodschap van culturele tolerantie blijft als een rode draad doorheen het boek lopen. Want hoewel de zoektocht naar Maria Van Dam zonder succes verloopt, worden de gesprekken tussen Laarmans en de drie Afghaanse bootjongens steeds treffender. Vooral hun conversaties over godsdienst en politiek zijn educatiever dan de beste universitaire les antropologie. Zo kan de auteur in nauwelijks enkele regels tekst de absurditeit van wat wij als normaal beschouwen treffend samenvatten. Dit boek zet de lezer een bril op waardoor onze eigen religieuze en politieke gebruiken als vreemd worden aanzien. Zonder één stap te zetten biedt Elsschot ons de kans onze blik te verruimen en over de muren van onze eigen culturele gemeenschap heen te kijken. In een tijd waar sommige mensen ‘dwalen’ en niet wensen te huwen voor een schepen met een donkere huidskleur, biedt dit boek ‘licht’. Het lezen van dit boek kan niet genoeg aangemoedigd worden.


Recensie door Yannick Ottoy

Willem Elsschot, Het Dwaallicht, Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2004

Links
mailto:yannick.ottoy@yahoo.com
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be