The Watercooler Effect

boek vrijdag 05 juni 2009

Nicholas DiFonzo

In tijden van crisis triomfeert de geruchtenmolen. We willen immers allemaal wel weten wat er echt aan de hand is, en degene die ons dat kan vertellen, wordt met open armen ontvangen. Nicholas DiFonzo schreef een psychologische studie over het fenomeen en geeft tips om loze geruchten onderuit te halen. Eind 1987 stond het water de Brooklyn Bottling Company tot aan de lippen. Deze kleine limonadefabrikant werd immers platgedrukt tussen Coca-Cola en Pepsi en zag zijn productie ieder jaar fors naar omlaag gaan. Tot iemand met het idee kwam om te focussen op de nichemarkt van de exotische limonades. Tropical Fantasy Fruit Punch was het resultaat, een drankje dat 49 cent kostte en vooral een afzetmarkt vond in de achterstandwijken van New York. Drie jaar later was de omzet gestegen met 50 procent. Maar toen gebeurde het: iemand verspreidde folders met de boodschap dat de Brooklyn Bottling Company niet toevallig bij voorkeur zijn succesdrankje aan kansloze zwarten verkocht. Die firma werd immers gerund door de Klu Klux Klan en de Fruit Punch bevatte chemische stoffen die tot de steriliteit van zwarte mannen leidden. Op een jaar tijd kromp de verkoop van de exotische limonade met 70 procent.

De kracht van geruchten is niet te onderschatten. De Amerikaanse beurscrach van 1929 werd er grotendeels door veroorzaakt, net zoals ze in de financiële crisis van vandaag en ook bij de ondergang van Fortis een niet te onderschatten rol hebben gespeeld. Maar hoe werken ze? Wat drijft mensen ertoe compleet ongeloofwaardige beweringen voor waarheid te houden? En hoe kunnen we er iets aan doen? De Amerikaanse psycholoog Nicholas DiFonzo schreef er een boek over, The Watercooler Effect, een titel die meteen verwijst naar de sociale functie van geruchten. Niets is immers zo goed om je positie binnen een groep te bevestigen of te versterken dan in de buurt van de water dispenser - de koffieautomaat is een waardig alternatief - te vertellen dat je werkgever eraan denkt een vijfde van het personeel te ontslaan en dat je vernomen hebt dat de brokken in de afdeling waar jij en je collega’s werken zullen vallen.

Geruchten zijn rare fenomenen. Ze bevatten ongeverifieerde informatie over belangrijke zaken, ontstaan tegen een dreigende achtergrond en zijn bedoeld om betekenis te geven aan die dreiging of deze zelfs te beheersen. Wat daarbij opvalt is dat de meeste een negatieve inhoud hebben. Een dreigend verlies grijpt ons immers veel meer naar de keel dan een mogelijke winst. Een context waarin geruchten heel vaak voorkomen is die van de politiek. Zo verspreidden de Amerikaanse Democraten in de aanloop naar de recente presidentsverkiezingen het gerucht dat George Bush en Condoleezza Rice iets met elkaar hadden. De Republikeinen legden het zelfs nog slimmer aan boord toen ze ten tijde van de strijd tussen Obama en Clinton het gerucht de wereld instuurden dat Barack een bijeenkomst van een islamitische terroristenbende had bijgewoond, en dat dit gemeld was door de persdienst van Hillary. Helemaal anders, maar daarom niet minder efficiënt, ging nazi-propagandist Joseph Goebbels te werk. Die verspreidde een vuurwerk aan geruchten, waardoor de waarheid helemaal verloren dreigde te lopen tussen de fantasie.

Een belangrijk onderscheid dat hier gemaakt moet worden is dat tussen geruchten, roddels en stadslegendes. Roddels gaan immers bijna steeds over een bepaalde persoon en hebben nogal eens de ondergang van die persoon als doel, terwijl stadslegendes verhalen zijn met een moralistische ondertoon die veel minder persoonlijke betrokkenheid veronderstellen. Bij roddels is de sociale positie van degene waarover geroddeld wordt trouwens ook veel belangrijker. De bewering dat mijnheer pastoor iedere donderdagavond naar de hoeren gaat, is bijvoorbeeld veel erger voor de man dan voor de dames in kwestie.

Veel rationaliteit moet je achter geruchten niet zoeken, aldus DiFonzo. Ze ontstaan vooral uit onzekerheid en angst over de toekomst, om iemand onderuit te halen - het type ‘McCain heeft een dochtertje bij een zwarte vrouw’ - of om jezelf op te pompen en af te zetten tegen de anderen, wat nogal eens bij racistische geruchten het geval is. Zulke geruchten counteren is niet altijd gemakkelijk. ‘No comment’ is zeker geen optie, want wie niets wil zeggen, heeft stront aan zijn knikker. Het is echter zaak de onzekerheid en de angst waar de geruchten op drijven weg te nemen en een duidelijke, zo volledig mogelijke en open communicatie te voeren. En dat is wat de mensen van de Brooklyn Bottling Company deden. Ze lieten hun drankje testen door de gezondheidsdienst van de stad, gingen met het zo verkregen certificaat de boer op en kregen bekende Afro-Amerikanen zo ver dat ze in het openbaar een flesje Tropical Fantasy Fruit Punch dronken. Een jaar later was de omzet weer op het oude niveau.


Recensie door Marnix Verplancke



Deze tekst verscheen eerst in 'Uitgelezen', de boekenbijdrage van De Morgen.

Nicholas DiFonzo, The Watercooler Effect, Avery, 2008, 291 p., 25 euro.

Links
Mailto:marnixverplancke@skynet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be