In dienst van de duivel

boek

Naima El Bezaz

Het gaat niet goed met de media. Televisiezenders, tijdschriften, dagbladen en boekenuitgevers hebben het moeilijk. De kijkcijfers gaan achteruit, de oplages van gedrukte bladen daalt en kleine boekhandels moeten hun deuren sluiten. Bijna unisono wordt de verantwoordelijkheid hiervoor in de nek geschoven van de nieuwe media. Want die zouden tal van potentiële kijkers en lezers weghouden van de klassieke media en zorgen voor een intellectuele schaarste waardoor er geen belangstelling meer zou zijn voor diepgravende, kwaliteitsvolle en indrukwekkende televisieprogramma’s en publicaties. Maar klopt dit wel? Zijn de nieuwe media echt verantwoordelijk voor de neergang van de klassieke media? Ik geloof het maar ten dele. Natuurlijk hebben de nieuwe media door hun snelheid en gebruiksvriendelijkheid een voorsprong op de klassieke media en dat zal alleen maar intenser worden, maar de klassieke media hebben er zelf mede schuld aan.

Neem de felle concurrentie tussen allerlei dag- en weekbladen die op hetzelfde tanende publiek mikken. Wat ze brengen is niet zozeer journalistiek degelijk werk, maar topics die erop gericht zijn om zoveel mogelijk lezers aan te trekken. Dat lukt ook even, tot diezelfde mensen doorhebben dat ze een soort eenheidsworst lezen, of beter gezegd, tot die mensen de ondragelijke lichtheid van de ‘boekjes’ aanvoelen. En dan keren ze zich ervan af. Want je mag van lezers denken wat je wil, maar het zijn geen idioten die men aan het lijntje kan houden met pulp. En toch blijven de meeste media zoeken naar die algemene gemiddelde deler die hen het meeste advertentie-inkomsten oplevert. Het is een achterhoedegevecht dat die media niet gaan winnen. Wie wil overleven zal moeten terugkeren naar authenticiteit, herkenbaarheid en intelligente vernieuwing.

Wie dit niet begrijpt moet dringend het boek In dienst van de duivel van Naima El Bezaz lezen. Het betreft wel een roman, maar de zaken die ze bespreekt zijn realistischer dan tal van wetenschappelijke studies die proberen aan te tonen dat er iets fout loopt in de media. Zo verhaalt El Bezaz over haar ervaringen als journaliste bij een bekend Nederlands tijdschrift voor vrouwen waarin ze wordt fijngemalen tussen haar idealen als schrijfster en ambitieuze journaliste enerzijds en de commerciële en persoonlijke belangen van de toplieden van het bedrijf van het bedrijf. Het doel van het vrouwenblad waar ze werkte, is gewoon om zoveel mogelijk adverteerders aan te trekken en daarmee zoveel mogelijk geld te verdienen, wat ook logisch is. Maar de manier waarop ze dit doel proberen te bereiken is daar volkomen ondergeschikt aan, en dat levert een onthutsend beeld op.

Natuurlijk weet iedereen wel dat tal van tijdschriften en dagbladen zich plooien naar de wil van hun commerciële partners en/of de voorkeur van hun lezers en kijkers. Maar nog nooit werd de directe impact ervan op de medewerkers eraan zo genadeloos ontmaskert als in dit boek. Naima El Bezaz is van afkomst een Marokkaanse en Dina, haar hoofdfiguur in dit boek, is dat ook. Want binnen de redactie van een vrouwenblad is het nuttig om een dergelijke ‘bruinkleurige stropop’ in dienst te hebben. ‘Kijk eens hoe multicultureel we zijn’, zo toetert het bedrijf. En El Bezaz speelt meesterlijk en moeiteloos in op dit gegeven. Daarmee toont ze een spiegel aan al die verantwoordelijken binnen de media die met veel woorden verklaren dat ze open staan voor andere culturen, maar in feite weinig ophebben met anders gekleurde mensen. Want de essentie is verkopen. Niet de inhoud telt – wie baalt daarom – maar het imago, de kijk- en leescijfers en dus de advertentie-inkomsten.

In dienst van de duivel gaat over een vrouwenblad waarin de hoofdredactrice met alle mogelijke middelen haar lezers wil behagen, desnoods met teksten en interviews vol verzinsels. Gretig zet ze haar redacteurs ertoe aan om een portret te maken van een ongeneeslijk zieke vrouw die nog maar enkele maanden meer te leven heeft en zo haar emoties en verdriet schaamteloos uit te buiten ten bate van de oplagecijfers. En die redacteurs worden door de hoofdredactrice aangezet om de teksten nog wat ‘emotioneler’, ‘pakkender’ en ‘ontroerender’ te maken. Journalisten die toch met een wat ernstiger stuk afkomen moeten het herschrijven, desnoods flink aangedikt, kwestie van de doelgroep te ‘raken’. Naima El Bezaz is een uitstekende waarneemster en beschrijft het allemaal met veel inlevingsvermogen en zelfs een flinke dosis humor, het dagboek van Bridget Jones waardig.

Als Dina een artikel klaar heeft over een vrouw van 43 jaar die uit de echt wil scheiden dan blijkt ze niet binnen de ‘doelgroep’ te vallen want ze is te oud. ‘We verkopen een beeld’, zo zegt de hoofdredactrice. En als ze een reportage moet maken over Turken en Marokkanen dat krijgt ze als vingerwijzing om hoofddoeken te vermijden, want ‘dat valt slecht bij de lezers’. Grappig maar veelzeggend is de rubriek ‘testen’ waarbij Dina lippenstift-merken moet beoordelen. Ze geeft een laag cijfer aan een slecht merk maar wordt al snel op het matje geroepen want dat merk adverteert in het blad, waarna het plots een heel gunstige beoordeling krijgt. Intussen kampt Dina net als haar collega’s met een toenemende stroom opdrachten en deadlines, zodat ze niet alleen op kantoor maar ook thuis tot laat in de nacht aan het werk is. En allemaal dansen ze naar de pijpen van de hoofdredactrice uit angst hun baan te verliezen.

Met In dienst van de duivel levert Naima El Bezaz opnieuw een opmerkelijk boek af waarin ze de wereld van de ‘boekjes’ genadeloos fileert. Sommige passages zijn hilarisch en doen je schaterlachen, maar de finale boodschap is helemaal niet grappig. Het gaat om een wereld van schijn en valsheid, het echte leven dus.



Recensie door Dirk Verhofstadt

Links
mailto:verhofstadt.dirk@telenet.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be