Berlijn Alexanderplatz

boek

Alfred Döblin

Er is eindelijk een volledige vertaling verschenen van Berlin Alexanderplatz, een van de meesterwerken uit de wereldliteratuur, oorspronkelijk verschenen in 1929. De Nederlandstalige lezer heeft bijna een eeuw moeten wachten omdat het veelvuldig gebruik van straattaal en Berlijns dialect het boek nagenoeg onvertaalbaar bleek te maken. Toch is Hans Driessen er nu in geslaagd om een erg leesbare, moderne en stuwende vertaling af te leveren.

Franz Biberkopf is een eenvoudig man, een voormalige cement- en transportarbeider, die zijn weg zoekt in het Berlijnse wereldje van pooiers en nachtbrakers van de jaren twintig van de vorige eeuw. Aan het begin van de roman wordt hij vrijgelaten uit de gevangenis, waar hij vier jaar heeft vastgezeten wegens moord op zijn vriendin. Nu moet Biberkopf zijn leven terug oppakken. Hij is vast van plan om ‘fatsoenlijk’ te blijven, om niet meer het slechte pad op te gaan. Aanvankelijk overleeft hij door schoenveters te verkopen en kranten te venten. Wanneer hij op een dag wordt bedrogen door zijn compagnon, begint het echter mis te gaan.

De (anti)held van het verhaal vertoeft in het wereldje van cafés en danszalen die zich bevinden in de buurt van de arbeiderswijk rond de Alexanderplatz. Hier ontmoet hij Reinhold, met wie een vriendschapsband ontstaat. Maar Reinhold is ook de man die er voor zorgt dat de argeloze Biberkopf pooier wordt. Verder wordt Biberkopf, via een list en dus tegen zijn zin, betrokken bij een diefstal. Omdat hij ‘fatsoenlijk’ wil blijven, loopt hij, letterlijk, weg van zijn opdracht. Zijn kompanen houden hem tegen, waarna niemand minder dan zijn vriend Reinhold hem uit de vluchtauto gooit. Hij wordt door een tweede wagen overreden en verliest zijn rechterarm.

Toch blijft Biberkopf, tegen wil en dank, geloven in de goedheid van zijn medemens. Daardoor neemt het verhaal de vreemdste wendingen. Biberkopf heeft een nieuwe vriendin, Mieze. Eenmaal genezen, zoekt hij contact op met de dievenbende die hem uit de auto heeft gekieperd. Doffe ellende volgt: Reinhold probeert Mieze het hof te maken, maar omdat ze weigert op zijn avances in te gaan, vermoordt hij haar. Uiteindelijk wordt Biberkopf van deze misdaad verdacht. Hij wordt gek en belandt in een krankzinnigengesticht, waar in het beroemde laatste deel van het boek hem visioenen van de dood door het hoofd spoken.

Het droevige aan het verhaal is dat Bieberkopf wel ‘fatsoenlijk’ wil blijven, maar dat de gebeurtenissen hem meeslepen en hij het slachtoffer wordt van de omstandigheden. Daarom is Berlijn Alexanderplatz, op filosofisch niveau, een meditatie over het lot en de individuele keuze. Döblin toont overtuigend aan dat de filosofie van eigen schuld dikke bult – tegenwoordig bijna een populistische standaardtheorie – elke nuancering mist. De beslissing van de auteur om, naast vele andere verwijzingen naar de Bijbel, stukken uit het boek Job aan te halen, moet dan ook in deze context worden begrepen.

Berlin Alexanderplatz verscheen oorspronkelijk dus in 1929. Al een jaar later kwam er een soort Nederlandse vertaling van Nico Rost, die Döblin persoonlijk kende. Het probleem met die vertaling is dat ze erg vrij is. Zo heeft Rost hele alinea’s weggelaten en uiteindelijk meer geďnterpreteerd dan vertaald. Daarom mogen we blij zijn met een nieuwe vertaling die respect heeft voor de originele tekst.

Wat mij betreft mag het verhaal van Franz Biberkopf gerust naast andere iconische boeken worden gelegd met legendarische hoofdpersonen: Het proces van Kafka, Doctor Faustus van Thomas Mann, Schuld en boete van Dostojevski. Critici vergelijken het boek ook dikwijls met Ulysses van James Joyce. Omdat Döblin veelvuldig gebruikmaakt van weerberichten, populaire liedjes, processen-verbaal, krantenberichten, advertenties, geluidseffecten, enzovoorts, doet de roman ook denken aan Manhattan Transfer van John Dos Passos. Maar al deze vergelijkingen mogen zeker niet doen vergeten dat Berlijn Alexanderplatz een unieke, experimentele en onconventionele roman is met een heel eigen compositie, toon en taalgebruik. Een roman waarin ook Berlijn een personage is dat, in flarden, wordt beschreven op het ritme van de levendige onderwereld.


Recensie door Kris Velter

Deze tekst verscheen eerst in De Geus van september 2015

Alfred Döblin, Berlijn Alexanderplatz, vertaling: Hans Driessen, Wereldbibliotheek, 2015, 544 p., ISBN 9789028425873.

Links
mailto:kris.velter@gmail.com
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be