Dinsdag

boek

Elvis Peeters

Vlaamse romans zouden ruw en ruig moeten zijn. Daar beantwoordt Dinsdag van Elvis Peeters onmiskenbaar aan. Gelukkig is Dinsdag ook meer dan dat. Het is tegelijkertijd een waarschuwing voor een te enge vrijheidsopvatting.

Een ogenschijnlijk onopvallende man van een jaar of 76, 77 loopt over straat in Brussel. Aan zijn handelingen is niets abnormaals te merken. Hij doet zijn boodschappen. Hij drinkt iets op café. Hij slaat een praatje met de winkelierster, met de dienster in het café. Dan keert hij naar huis terug, waar hij zijn eten klaarmaakt. Op het eerste gezicht een man zonder een opzienbarend verhaal. Maar geregeld duiken flarden uit zijn verleden op. En dat verleden was bepaald woelig. Zo was hij huurling en gevechtspiloot tijdens de strubbelingen in Congo vlak na de onafhankelijkheid. Daarbij stak het niet op een wreedheid meer of minder. In zijn andere activiteiten liet hij zich evenmin door God of gebod leiden. Zo keilde hij zonder blikken of blozen een kat uit een appartement, omdat hij die voor een concurrent aanzag voor de aandacht van zijn geliefde.

In De Standaard der Letteren van 31 augustus 2012 schreef Mark Cloostermans dat Vlaamse romans blijkbaar hard en rauw moeten zijn. Dinsdag van Elvis Peeters hoort ongetwijfeld in deze categorie thuis. Het hoofdpersonage is niet bepaald sympathiek te noemen. En dat is nog zacht uitgedrukt. De smeerlapperijen die in Dinsdag voorkomen, zijn heus niet min. In de Nederlandse pers ontving de roman om deze reden negatieve kritieken. Er werd gewag gemaakt van goedkoop effectbejag. Nochtans gebeurden er in Congo in het begin van de jaren zestig afgrijselijke zaken zoals die in Dinsdag worden beschreven. En daar waren soms Belgische huurlingen bij betrokken.

Bovendien is Dinsdag meer dan louter een collectie van gruwelen. Het is een waarschuwing voor een te smalle invulling van het begrip vrijheid. In Dinsdag wordt de vrijheid namelijk verengd tot het najagen van het eigenbelang, zonder dat andere personen hierbij een strobreed in de weg mogen leggen. Vrijheid is hier niet meer dan voortdurend zijn eigen zin doen zonder zich door wettelijke of morele beperkingen te laten inhouden. Als vrachtwagenchauffeur deed hij bijvoorbeeld ladingen verdwijnen om die voor eigen gewin te verkopen.

De te strakke vrijheidsopvatting vertaalt zich in een instrumentele visie op de medemens. Andere personen worden gereduceerd tot een werktuig. Zolang ze de hoofdpersoon van dienst kunnen zijn, blijft hij met hen in contact. Dit contact wordt echter sito presto verbroken, zodra ze hun nut verliezen. Zo laat de hoofdpersoon zonder blikken of blozen zijn werkgever in de steek, als hij het werk of de werkomgeving beu is. Tevens laat hij jarenlang aan zijn familie niets weten, tot hij plots de connectie weer herstelt. Niet verwonderlijk, want hij heeft iets van hen nodig.

De instrumentele visie op de medemens laat Elvis Peeters (nom de plume voor het schrijversechtpaar Jos Verlooy en Nicole Van Bael) in het woordgebruik doorschemeren. De meeste mensen waarmee het hoofdpersonage in aanraking komt, zijn niet meer dan toevallige passanten. Werkgevers worden enkel aangewezen als de Brusselaar, de Oostendenaar enz. Zelfs familieleden worden niet met hun naam en toenaam genoemd. Ze worden enkel aangeduid met hun familieband tegenover het hoofdpersonage (moeder, broer, zus). Van grote genegenheid getuigt dit allerminst.

Sommige mensen worden wel bij hun voornaam genoemd. Maar dat is nog geen garantie voor sympathie of voor een minzame bejegening. Zo wordt een meisje voor wie de hoofdpersoon als tiener gevoelens koestert bij haar voornaam genoemd. De gevoelens zijn echter niet wederzijds. Als het duidelijk is dat het meisje zijn liefde niet beantwoordt, deinst de hoofdpersoon er niet voor terug om haar samen met enkele anderen te verkrachten. Kortom, de hoofdpersoon lijdt aan een stuitend gebrek aan empathie. Hij kan geen acht slaan op de gevoelens van een andere persoon en hij kan zich niet in de plaats van de ander stellen.

Nochtans is de hoofdpersoon niet door en door slecht. Hij is wel degelijk tot medeleven in staat. In zijn leven is hij toch twee personen tegengekomen voor wie hij een reële affectie heeft gekoesterd en met wie hij een echte relatie heeft gehad. Meer zelfs, wanneer deze twee geliefden ernstig ziek worden, verzorgt hij hen met veel tederheid en zorg tot op het einde. De passages die Elvis Peeters hieraan wijdt, nemen echter niet veel bladzijden in beslag. Net alsof die evenementen niet meer dan details zijn die niet veel voorstellen in het geheel van zijn leven.

Niettemin blijf je als lezer toch wat op je honger zitten. Ja, de roman is zeer goed geschreven. Ja, je ziet de gebeurtenissen in je verbeelding. Ja, het concept dat de auteur voor ogen stond is fijn uitgewerkt. Maar toch stel je als lezer de vraag of er niet meer had ingezeten. Waarom wordt bijvoorbeeld het stuitend gebrek aan empathie van de hoofdpersoon niet verklaard? Waarom wordt niet aangegeven hoe het komt dat het hoofdpersoon handelt zoals hij handelt? Wat is er mis gelopen? Wanneer is het fout beginnen gaan? Die extra dimensie ontbreekt in Dinsdag. Laten we hopen dat in een volgende roman de schrijvers hier verder op borduren.


Recensie door Lieven Monserez

Elvis Peeters, Dinsdag, Uitgeverij Podium, Amsterdam, 2012, 171 blz.

Links
Mailto:Lieven.monserez@telenet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be