De oorsprong van geweld

boek

Fabrice Humbert

De Tweede Wereldoorlog en de Holocaust laten schrijvers niet los. Vooral in Frankrijk is er de voorbije jaren een intense belangstelling voor wat er zich 70 jaar geleden heeft voorgedaan in nazi-Duitsland. Daarbij hanteren auteurs zoals Jonathan Littell (een Amerikaan, maar die vooral in het Frans schrijft) met Les Bienveillantes, Laurent Binet met HHHH en Max Gollo met Le Pacte des Assassins een bijzondere stijl. Hun romans zijn bijna niet te onderscheiden van de realiteit. Daarbij plaatsen ze hun gefingeerde protagonisten in een plaats, tijd en sfeer die gruwelijk overeenstemt met de realiteit. Alsof fictie en non-fictie in elkaar overvloeien. Dat is geen manco maar juist een pluspunt voor wie niet alleen een meeslepend verhaal wil lezen maar tegelijk ook een massa historische feiten wil kennen. Ik zou een dergelijke stijl willen omschrijven als facto-fiction, een genre dat steeds meer navolging en succes kent omdat de lezer heel goed weet dat het gefingeerde verhaal zich voordoet in een waar gebeurde omgeving, plaats en tijd. Een beetje Kaputt van Curzio Malaparte, maar dan nog realistischer.

In diezelfde zin verscheen onlangs de autobiografische roman De oorsprong van het geweld van de Franse auteur Fabrice Humbert. Hij won daarmee in 2009 de prestigieuze Prix Orange du Livre waardoor hij doorbrak bij het grote publiek. Het boek handelt over een jonge Duitse leraar Duits – zoals Fabrice Humbert zelf –in het concentratiekamp van Buchenwald, bij Weimar. Daar zag hij een foto van 20 december 1941 van de beruchte kamparts Erich Wagner met David Wagner, een man die als twee druppels geleek op zijn vader. Het vormde het begin van een queeste die zijn normale leven overhoop haalde en hem confronteerde met zijn eigen familieverleden. Zo reisde Humbert naar Weimar en Buchenwald om er de namenlijst van de overlevenden te kunnen raadplegen. Het bracht hem in contact met een zekere Serge Kolb die Buchenwald overleefde en David Wagner kende. Daaruit volgt een volledige levensloop van de jonge David die er dan zij zijn temperament en charme in slaagde vrouwen te versieren.

Fabrice Humbert beschrijft het allemaal met een zekere afstand, maar ook met overgave. Hij duikt in het verleden van de man die zo op zijn vader trok. Zo leert hij de geschiedenis van het concentratiekamp van Buchenwald dat in 1937 werd opgericht, waar heel wat homoseksuelen, kunstenaars, politici en wetenschappers werden opgesloten, en dat tijdens de eerste jaren van de oorlog onder leiding stond van de corrupte commandant Karl Koch en zijn vrouw Ilse Koch. Zij had als bijnaam ‘De heks van Buchenwald’ omdat ze op een willekeurige manier kampgevangenen liet ombrengen en de tatoeages verzamelde van vermoorde gevangenen. Ze liet de mensenhuid afsnijden om er lampenkappen, schoenen en andere voorwerpen mee te maken. De auteur maakt goed duidelijk hoezeer haar sadisme reikte en beschrijft ze als een gewetenloze vrouw die maar één zaak voor ogen had: een betere positie kunnen bekleden in de nazi-hiërarchie zodat ze zelf een luxeleven kon leiden. Na de oorlog zou ze veroordeeld worden en zelfmoord plegen. Die fixatie voor tatoeages deelde Ilse Koch met de kamparts Erich Wagner die David in 1943 liet vermoorden, nauwelijks 26 jaar oud.

In tweede deel van het boek onthult de auteur langzaam maar zeker zijn familiegeschiedenis. Zijn vader weigert om iets te vertellen over zijn achtergrond, maar het wordt duidelijk dat er een groot tragisch geheim bestaat. De jonge David Wagner was de biologische grootvader van de auteur die zich plots bewust is van zijn eigen Joods-zijn. Het valt hem ook op dat zijn vader nooit naar de familiebijeenkomsten gaat waar zijn grootvader als pater familias de plak zwaait, maar die helemaal niet op hem trekt. Hij trekt naar Berlijn, raakt er verliefd op een meisje wiens grootvader een nazi was maar die wel in contact stond met Von Stauffenberg die een vergeefse poging deed om Hitler te vermoorden. Het brengt de auteur in verwarring. ‘Op zijn revers blikkert een hakenkruis. En al heb ik de swastika talloze malen gezien, dat insigne op de revers van de grootvader van een vrouw op wie je verliefd bent, in een familie die voor de man niets dan respect en bewondering koestert, dat is een pijnlijke ervaring, vooral wanneer je eigen, Joodse, grootvader is omgekomen in een concentratiekamp.’ Ook die man zal zich aan het Oostfront finaal zelfmoorden. Uiteindelijk verneemt de auteur via zijn niet-biologische grootvader de hele waarheid over zijn familiegeschiedenis.

De oorsprong van het geweld is een grandioze roman met een ingenieus verhaal dat leest als een thriller. De stijl is direct, de woorden grijpen naar de keel en de meer filosofische uitweidingen getuigen van een grote belezenheid. Fabrice Humbert heeft een grote roman geschreven die snel een plaats zal veroveren in de klassiekers over de Shoah. Het is ook een historisch waardevol boek omdat het goed de functie van en levensomstandigheden in het concentratiekamp van Buchenwald beschrijft waar bijna 60.000 mensen om het leven kwamen waaronder 11.000 Joden.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Fabrice Humbert, De oorsprong van het geweld, Atlas/Contact, 2012

Links
mailto:verhofstadt.dirk@telenet.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be