In vrije val, armoede in België

boek

Bart Demyttenaere

Armoede is geen monopolie van de Derde Wereld. Ook in onze rijke westerse landen moeten nog heel wat mensen rondkomen met een schamel inkomen. Sommigen onder hen leven in ronduit mensonwaardige omstandigheden in bouwvallige huizen of gewoon op straat. Ook vandaag lijden in onze contreien sommige mensen nog honger. Het exacte aantal armen in ons land kennen we niet, maar in zijn boek In vrije val. Armoede in België toont Bart Demyttenaere aan dat ook hier nog heel wat, vaak verdoken armoede bestaat. Via persoonlijke getuigenissen en een rondgang langs diverse organisaties die zich bezig houden met armoedebestrijding krijgen we een indringend beeld van een fenomeen dat sommigen niet meer voor mogelijk hielden in het België van de 21ste eeuw.

Het boek start met zeven portretten van personen die om diverse redenen in de armoede verzeilt raakten. Elk geval is verschillend maar toch komen regelmatig soortgelijke oorzaken aan bod zoals een ongelukkige jeugd (armoede wordt vaak doorgegeven aan volgende generaties), financiële problemen, mislukte relaties, geweld, alcohol- en drugsmisbruik. Gelijklopend is ook de uitzichtloosheid waarin armen zich bevinden. Tal van goedbedoelde overheidsinitiatieven bereiken de echte hulpbehoevenden niet omdat die vaak te ingewikkeld zijn. In die zin verwachten armen niet zoveel van de politiek. Armoede is trouwens niet enkel een materieel probleem maar ook een morele last waarbij ze vaak geconfronteerd worden met mensen die hen niet begrijpen of hen aanzien als ‘plantrekkers’ en ‘profiteurs’.

In een tweede deel beschrijft de auteur zijn kennismaking met de daklozen, asielzoekers, drugverslaafden, prostituees, aidspatiënten, sociaal geďsoleerde bejaarden en allochtonen die in de verkommerde buurten van Brussel leven. Zijn eerste vaststelling is dat de onthaalhuizen voor daklozen meestal volledig bezet zijn, dat het aantal illegale vluchtelingen steeds maar toeneemt en dat het vinden van een betaalbare huurwoning moeilijker wordt door de spectaculaire stijging van de huurprijzen in onze hoofdstad. Een van die verpauperde buurten is Kuregem bij Anderlecht dat enkele jaren terug in het nieuws kwam door de rellen met allochtone jongeren. De bevolking in deze buurt bestaat uit 85 procent mensen van allochtone origine. De rest zijn doorgaans kansarmen en vereenzaamde senioren. Uit zijn verslag blijkt alvast dat de overheid weinig of niet investeert in deze buurt. Hiermee raakt de auteur een belangrijk punt aan. Politici hebben weinig interesse voor buurten waar mensen leven die electoraal weinig voorstellen.

Een ander probleem betreft de situatie van de asielzoekers, illegalen of mensen-zonder-papieren. De verantwoordelijke van een centrum voor de opvang van dergelijke mensen (Mozaďek-Asiel) wijst erop dat in de hoofdstad waarschijnlijk tienduizenden illegale asielzoekers verblijven terwijl zij maar beschikt over achttien opvangplaatsen. Om aan de kost te komen overleven velen onder hen door zwartwerk in de bouw en in telefoonwinkels vaak tegen absolute minimumlonen (soms 2,5 euro per uur). Het feit dat ze hier blijven wijst er op dat ze deze situatie eigenlijk nog steeds beter vinden dan het leven in hun land van herkomst. Een andere organisatie (Nachtasiel Hoeksteen) biedt slaapgelegenheid voor daklozen. De avond dat de auteur aanwezig is bieden 65 mensen (doorgaans allochtonen) zich aan voor 48 beschikbare bedden. Via een loterijsysteem vallen 17 mensen uit de boot. Onder de ‘gelukkigen’ bevinden zich drie jonge Roemenen die in ruil voor veel geld het adres van dit opvangcentrum in Roemenië kochten. Blijkbaar wordt in het buitenland stelselmatig reclame gemaakt voor de ‘gratis sociale voorzieningen’ in ons land. Oud-Molenbeek blijkt dan weer een paradijs voor huisjesmelkers te zijn. Daar worden vervallen panden volgestouwd met mensen en veel geld verdiend op de kap van illegalen. Wat verder in het boek beschrijft de auteur de situatie van een 15-jarige Kosovaarse jongen die graag voetbalt maar door de trainer niet kan worden opgesteld omdat hij geen papieren heeft.

In het derde en vierde deel van zijn boek gaat de auteur op zoek naar de oorzaken van armoede. Daarbij laat hij een verantwoordelijke van de vzw De Link, dat instaat voor de opleiding van ervaringsdeskundigen, aan het woord. Volgens haar bestaan er vijf kloven tussen rijk en arm: een gevoelskloof (een gebrek aan eigenwaarde en het gevoel dat men permanent uitgesloten wordt), een kenniskloof (armen geraken steeds verder achterop in de technologische wereld), een vaardigheidskloof, een positieve-krachtenkloof (armen hebben een groter gevoel voor solidariteit) en een structurele kloof. Dit laatste gaat over huisvesting, onderwijs, tewerkstelling en cultuur. Nog pijnlijker is de vaststelling dat mensen in de armoede gemiddeld acht jaar minder lang leven dan de niet-armen. “Ziek maakt arm en arm maakt ziek”, aldus een coördinator van het wijkgezondheidscentrum Botermarkt in Gent-Ledeberg. Belangrijk is dus een gratis gezondheidszorg, maar er is meer nodig dan dat. Het gaat ook om een verzorgd uiterlijk inzake kapsel, gebit en kledij wil de kansarme ook maar een kans maken bij een sollicitatiegesprek voor een job.

De auteur gaat verder in op het recht op werk, wonen, onderwijs, cultuur, ontspanning, op een bankrekening en verzekeringen. Steeds opnieuw blijkt hoe armen het in elk van deze sectoren moeilijk hebben. Vaak omdat het te duur en te ingewikkeld is, maar ook, zoals bij de bankrekening en verzekeringen, omdat de private sector geen interesse heeft in dergelijke klanten. Hiermee raakt de auteur de essentie aan van ons sociaal zekerheidssysteem. Ons land geeft, in verhouding met andere landen, heel veel geld aan alle vormen van sociale bescherming, onderwijs en cultuur. Hiermee wordt ongetwijfeld het grootste deel van de bevolking geholpen. Maar blijkbaar vallen nog velen door de mazen van het sociale vangnet. Er klopt dus iets niet. Blijkbaar gaat het geld niet altijd naar diegenen die dit het meest nodig hebben. Een permanent contact tussen de ervaringsdeskundigen en het beleid lijkt me dan ook aangewezen.

Doorheen het boek verwijst de auteur regelmatig naar de problemen van asielzoekers en illegalen in ons land. Ook hier zal de overheid een oplossing moeten vinden. Maar die oplossing kan nooit in één van de extremen liggen. Ons land kan zich niet openstellen voor alle economische vluchtelingen in de wereld. Dat kunnen we zowel financieel als maatschappelijk niet aan. Maar evenmin kunnen we de deuren van de Europese Unie waterdicht afsluiten en intussen doen alsof er in ons land geen illegalen bestaan. Een gecontroleerde legale migratie gekoppeld aan een harde aanpak van mensensmokkelaars lijkt me op termijn noodzakelijk.

Bart Demyttenaere toont zich een geëngageerd onderzoeker die de oorzaken en gevolgen van de armoede in België concreet in beeld brengt aan de hand van gesprekken met de armen zelf en met diverse hulporganisaties. Ministers, parlementsleden en hun medewerkers in zowat alle beleidsdomeinen (tewerkstelling, onderwijs, huisvesting, sociale zekerheid, justitie,…) moeten het lezen en vooral de juiste conclusies trekken. Niet met de zekerheid dat men alle armoede kan uitroeien. De portretten in het eerste deel van het boek tonen aan dat veel afhangt van omstandigheden en relaties die men vooraf niet kan inschatten. Maar een overheid moet wel de ambitie en de wil hebben om iedereen de nodige kansen te geven om zichzelf op te werken, onderwijs te genieten en een job te vinden waardoor hij of zij op eigen benen verder kan. Veel armoede blijft onzichtbaar achter gevels of in het donker van de grootstad. Met dit boek brengt de auteur het bestaan ervan in het volle daglicht. Niemand kan nu nog zeggen dat hij er geen weet van had.


Recensie door Dirk Verhofstadt(verhofstadt.dirk@pandora.be)


Bart Demyttenaere, In vrije val. Armoede in België, Manteau, 2003, 230 blz.

Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be