Darwin in het nieuws

boek

Mark Nelissen

Als hoogleraar in de gedragsbiologie, maakt Mark Nelissen er een sport van om de inzichten van de wetenschap zo inzichtelijk mogelijk voor te stellen aan een breed publiek. In De brein machine ging Nelissen op zoek naar de biologische wortels van emoties en gevoelens. In De bril van Darwin en Darwin in de supermarkt legde hij zich toe op zijn stokpaardje: hoe kunnen we het menselijke gedrag verklaren en zelfs voorspellen vanuit de evolutietheorie van Darwin. Ook in Darwin in het nieuws stort Nelissen zich met verve op deze thematiek. In veertig korte, uit het ‘nieuws’ gegrepen hoofdstukjes neemt hij de lezer bij de hand om hem de verborgen geheimen van ons gedrag te laten zien.

Bij wijze van intro volgende vraag: waarom telt Eindhoven driemaal meer mensen met autisme dan Utrecht of Haarlem? Wel, omdat in Eindhoven de elektronicagigant Philips gevestigd is, en er daar veel ingenieurs werken: er zijn veel meer autisten onder kinderen van ingenieurs en wetenschappers, die de genetische basis hebben om systematisch te denken en te handelen. De stelling van de auteur is dat de ratio maar een klein deeltje van ons gedrag bepaalt. 98% van de tijd handelen we op basis van emoties en onder impuls van oeroude genen. Die stelling zet Nelissen kracht bij door allerlei situaties uit het dagelijkse leven te beschrijven vanuit een darwinistische bril.

Nelissen heeft het bijvoorbeeld over homoseksualiteit, een fenomeen dat biologisch gezien als perfect normaal kan beschouwd, in de zin dat het ‘niet abnormaal’ is. Er bestaan genen met de informatie voor homoseksualiteit en men kan drager zijn van die genen zonder dat men homoseksueel is. De natuur zal er via het mechanisme van de voortplanting echter voor zorgen dat er zoveel mogelijk variatie in het genetische repertoire voorkomt, opdat de mens beter bestand zou zijn tegen parasieten. Door het afweermechanisme van vader en moeder te combineren, heeft elk kind een uniek afweermechanisme dat beter bestand is tegen die parasieten. Dat de natuur dit mechanisme heeft ingebouwd, zorgt ervoor dat heteroseksuele relaties het meest voorkomen, maar betekent niet dat een homoseksuele relatie abnormaal zou zijn.

De stellingen van Mark Nelissen zijn ook vaak controversieel. Zo zegt hij dat mensen wel degelijk beter presteren als ze gelijkheid laten varen voor hiërarchie. Of dat sociaal gedrag eigenlijk vermomd egoïsme is en dat we misschien niet de intrinsiek altruïstische wezens zijn waarvoor andere biologen ons willen laten doorgaan. Ook voor de gelovigen onder ons heeft Nelissen een iets minder aantrekkelijke, maar wel wetenschappelijke boodschap: het feit dat ons brein ons constant voor de gek houdt en soms mensen ziet waar er geen zijn, kan een aanleiding zijn voor het geloof in wezens die de mens overstijgen. Want “godsdienstige mensen, maar ook zij die geloven in paranormale verschijnselen, zien sneller gezichten in levenloze dingen dan sceptici of atheïsten”.

Om Mark Nelissen goed te begrijpen, is het belangrijk om zijn premisse goed voor de geest te halen: een verklaring is geen rechtvaardiging. Een bioloog als Nelissen verklaart, maar praat niets goed. Dat wordt duidelijk bij zijn bespreking van crimineel gedrag, maar ook in het hoofdstuk waarin hij stelt dat het glazen plafond voor vrouwen eigenlijk niet bestaat. “Het is geen barrière waardoor vrouwen niet opklimmen, maar de kleverigheid van de vloer.” zegt hij. Vrouwen blijven plakken in de lagere echelons van de verantwoordelijkheid en de macht, omdat ze de ladder niet op willen. Dat komt omdat vrouwen in tegenstelling tot mannen meer belang hechten aan groepsdominantie en minder aan individuele dominantie. Het collectief primeert, en daaraan maken ze zichzelf al eens ondergeschikt.

Ook de bewering dat racisme stoelt op primitieve emoties die afkomstig zijn van voorgeslachten met een ingebakken afkeer van vreemden, die eigen is aan onze soort, zal wenkbrauwen doen fronsen, maar wordt hier wel keurig beargumenteerd. Vroeger waren vreemden immers concurrenten voor voedsel, potentiële dragers van ziektekiemen waartegen de eigen groep misschien niet bestand was, of mogelijk kapers van vrouwen. Mark Nelissen leert ons dat het een utopie is te denken dat die oeroude emoties steeds en altijd kunnen opzij gezet worden door onze ratio. Maar nogmaals: hij verklaart het fenomeen, maar rechtvaardigt het niet.

Darwin in het nieuws is een zeer toegankelijk en wetenschappelijk verantwoord boek dat de lezer telkens weer verbaasd doet opkijken van het eigenaardige, maar tegelijk voorspelbare wezen dat wij ‘mens’ noemen.


Recensie door Björn Siffer

De recensent is woordvoerder van HVV

Mark Nelissen, Darwin in het nieuws, Lannoo, 2013

Links
http://www.h-vv.be/
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be