Dag vriend!

boek vrijdag 01 juni 2012

Stine Jensen

De beursgang van Facebook mag dan helemaal verkeerd zijn gelopen, het sociale netwerk blijft intussen groeien. Momenteel zouden zowat 900 miljoen mensen een account hebben en er hun foto’s, hobby’s en dagelijkse weetjes uitwisselen met hun vriendenkring. Daarmee is Facebook met voorsprong de meest populaire internetapplicatie die niet alleen gebruikt wordt door tieners en jong volwassenen, maar ook door volwassenen, senioren en – steeds meer – door publieke en commerciële organisaties. Nederlanders en Belgen hebben gemiddeld 120 vrienden. Ze loggen gemiddeld tweemaal per dag in en zitten ongeveer een uur per maand op de site. Die laatste duurtijd lijkt bescheiden, maar in de wetenschap dat er een groot aantal mensen slechts zelden op Facebook gaan en er eerder een sluimerend bestaan kennen, betekent dit dat er ook echte heavy users zijn die elke dag urenlang achter hun computer zitten en intensief chatten, gegevens uitwisselen en hun status voortdurend updaten.

Eén van die frequente Facebook-gebruikers is de Deens-Nederlandse filosofe Stine Jensen die al verschillende spraakmakende boeken schreef zoals Turkse vlinders, Dus ik ben (samen met Rob Wijnberg), Dokter Jazz en Ik lieg, dus ik ben. Ze schrijft regelmatig columns voor NRC-Handelsblad en heeft het vaak over relaties in het algemeen en de liefde in het bijzonder. Zelf had ze op het ogenblik van het schrijven van haar laatste boek ‘Dag vriend!’ 753 ‘vrienden’ op Facebook, heel wat meer dan het gemiddelde. Dat komt ongetwijfeld door haar nationale bekendheid als schrijfster waarmee mensen van alle slag graag bevriend zijn, maar waarschijnlijk ook door een zekere ijdelheid van de schrijfster die ook totaal onbekende mensen toelaat in haar vriendenkring. Het woord ‘vriend’ moet echter onmiddellijk met een korrel zout genomen worden want Jensen maakt snel duidelijk dat het niet gaat om vrienden in de echte zin van het woord, en dat is een fenomeen dat in het hele Facebook-gegeven voortdurend terugkomt.

Facebook zit bijzonder intelligent in elkaar. Mensen kunnen elkaar alleen maar ‘leuk’ vinden. Iets ‘niet leuk’ vinden is onmogelijk. Het zorgt bewust of onbewust voor een goed gevoel bij de gebruikers die stilaan hunkeren naar zo veel mogelijk opgestoken duimpjes, een teken dat men je heel leuk vindt. Die beoordeling geven je ‘vrienden’, dus vaak volkomen onbekenden, aan datgene wat je over jezelf kwijt wil. Bijvoorbeeld dat je op de middag een gezond broodje hebt gegeten, ’s avonds naar een film met Brat Pitt gaat, of dat men bezig is met het huis schoon te maken. Al die zaken leveren opgestoken duimpjes op en dat vinden veel mensen blijkbaar ‘leuk’. Ze vinden het ‘leuk’ dat anderen je ‘leuk’ vinden. Het klinkt allemaal onschuldig en oppervlakkig en dat is het ook, ware het niet dat mensen steeds meer verleid worden om meer intieme zaken over zichzelf de wereld in te sturen. En die wereld mag je letterlijk nemen, want alles wat je op Facebook post blijft er voor lange tijd, volgens sommigen voor de eeuwigheid. Dus iets leuk vinden, blijft voor altijd, zelfs al vind je iets niet meer leuk, want iets ‘niet leuk’ vinden, kan niet.

De informatie die we op Facebook zetten heet Jensen ‘intiem kapitaal’. Het betreft persoonlijke informatie die we in een normale omgang enkel zouden delen met onze intimi. Maar op Facebook gaat het al snel over tientallen of honderden zogenaamde intimi, dus ook over mensen met wie men in het echte leven niet zou praten, laat staan persoonlijke foto’s uitwisselen. Toch zette Jensen een foto van haar lachende baby (in bad) op Facebook, met veel ‘vind ik leuks’ tot gevolg. Nu beseft ze dat dit een probleem vormt en dat ze op die manier meespeelt in het scenario dat het commerciële Facebook voor ons allen heeft geschreven. Nu zijn er mensen die persoonlijke opmerkingen juist bewust de wereld insturen – zoals Naima El Bezaz – maar wie heeft daar eigenlijk zaken mee? Jensen vergelijkt de virtuele vriendschap op Facebook met de definitie ervan door Aristoteles die stelde dat vriendschap niet gebaseerd mag zijn op nuttigheid, maar op een hoger doel. Vrienden op Facebook dienen echter enkel het nuttige.

Een concreet voorbeeld: voor schrijvers is het interessant om veel ‘vrienden’ te hebben zodat we ze op de hoogte kunnen brengen van de uitgave van een nieuw boek. Maar er is nog een verschil tussen ware vriendschap en vriendschap op Facebook. Op dat laatste medium stellen we ons zo goed mogelijk voor, desnoods wat overdreven, zelfs compleet gelogen, teneinde zoveel mogelijk ‘vrienden’ aan te trekken. Dat lukt met lijfelijke vrienden niet. Maar waarom lokt Facebook het dan uit? Het antwoord is eenvoudig: om commerciële redenen. Om geld te verdienen aan adverteerders die hun publiciteit kunnen richten naar mensen die hun voorkeuren via het medium ‘gratis en vrijwillig’ bekend hebben gemaakt. Een schitterende vondst van Mark Zuckerberg, de oprichter van Facebook. Mensen leveren gratis informatie over zichzelf ten bate van het bedrijf dat deze informatie verkoopt aan bedrijven die op die manier hun doelgroep feilloos kunnen bereiken. Het product Facebook is gratis, en dat betekent dat jij, de gebruiker, het product bent dat verkocht wordt door Facebook aan commerciële partijen.

Stine Jensen fileert deskundig het Facebook-gebeuren tot zijn essentie: een middel om zoveel mogelijk geld te verdienen. En wij, idioten, helpen daaraan mee. Sterker nog, we raken al snel verslaafd aan de sociale media en hopen dat iedereen ons ‘leuk’ zal vinden. We posten persoonlijke berichten, voorkeuren en foto’s, zonder stil te staan bij het feit dat we een commercieel bedrijf aan het voeden zijn met kostbare informatie. We staan daar niet bij stil, maar doen naarstig mee, al was het maar om te weten wat iemand anders van ons zou vinden, en dat kan enkel positief (‘vind ik leuk’) zijn. Kortom, we bedriegen onszelf en Jensen legt dit onverbiddelijk bloot. Vandaar haar begrip voor mensen die uit Facebook stappen, alhoewel dat niet zo eenvoudig is. Die mensen beseffen dat ze teveel tijd spendeerden aan virtuele en dus onbestaande vriendschappen en dat ze geen enkele meerwaarde creëerden, behalve het rijker maken van de eigenaars van Facebook.

Stine Jensen is een intelligente vrouw. Ze doorziet beter dan wie ook hoezeer we bezeten zijn van kunstmatige vriendschappen. Wie meer dan 100 Facebook-vrienden heeft moet zich zorgen maken. De bezorgdheid dat zijn of haar gegevens niet gericht zijn naar een ‘intieme kring’ van vrienden, maar deel uitmaken van de grote geldmachine die Facebook is en waarvan het schaamteloos gebruik maakt. Of dat zal helpen om mensen in te tomen om hun intiem kapitaal te grabbel te gooien, betwijfel ik. Maar het boek van Stine Jensen zal later beoordeeld worden als een van de eerste ernstige waarschuwingen tegen een almachtige geldmachine die we met zijn allen in stand houden. Stine Jensen wordt beschouwd als een van de beste jonge filosofen in Nederland in onze tijd. Dat is volkomen terecht. In dit olympisch jaar verdient ze zelfs een plaats in de top-drie.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Stine Jensen, Dag vriend!, Lemniscaat, 2012

Links
mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be