The Collapse of Western Civilization

boek

Oreskes & Conway

Het kost mij moeite om te schrijven over The Collapse of Western Civilization. A View from the Future, hoewel het maar een dun boekje is, er geen nieuwe feiten in staan en ik het met de strekking eens ben. Waarom dan toch die weerzin om hierover te schrijven? Ook is het niet dat het boekje saai is of slecht geschreven; integendeel ik las het zo uit. Als ik mijzelf psychologiseer dan komt het doordat ik de boodschap het liefst wil ontkennen, of in ieder geval negeren. Ik kan het niet geloven. Het is om gek van te worden. En daarom is het makkelijker om het boekje in de uitpuilende boekenkast te proppen en weer verder te gaan met het leven.

De steeds alarmerende IPCC-rapporten hebben nauwelijks geleid tot het nemen van maatregelen tot mitigatie (CO2 uitstoot vermindering) of adaptie (aanpassen aan klimaatverandering), wel is er heel veel vergaderd, gestudeerd, geschreven, gepraat en verder weer doorgegaan met business as usual. Wetenschappelijke modellen als het Planetary boundaries (2009) model van Rockstrom c.s. of, 40 jaar eerder, The Limits to Growth (1972) rapport van de Club van Rome hebben de mastodont van milieuvervuiling niet kunnen stoppen. Wetenschappers die populair wetenschappelijk werken schrijven zoals Storms of My Grandchildren (2009) van James Hansen ook niet. Politici die de noodklok luiden, zoals Al Gore met zijn film, lezingen en boek An Inconvenient Truth (2006) hebben niks substantieels kunnen bewerkstelligen.

Niemand is het gelukt om de politiek en het grote publiek er van te overtuigen dat de koers van onze samenleving een ramkoers met de ijsberg is: we zijn op weg naar de ineenstorting van onze samenleving. Alleen merken we daar nog niets van. En dat is de tragiek. Sommigen worden daar wanhopig van en proberen een nieuwe strategie: de dystopie. Brave new World en 1984 zijn veel gelezen boeken die waarschuwen voor de gevaren van een totalitaire samenleving. Naomi Orekes en Erik M. Conway, beiden wetenschapshistorici met een natuurwetenschappelijke achtergrond, volgen dit spoor en schreven een bondige, maar zeer verontrustende dystopie: The Collapse of Western Civilization. A View from the Future (2015).

In hun voorgaande boek Merchants of Doubt. How a Handful of Scientists Obscured the Truth on Issues from Tobacco Smoke to Global Warming (2010) schreven de auteurs concluderend: “For the past 150 years, industrial civilization has been dining on the energy stored in fossil fuels, and the bill has come due. Yet, we have sat around the dinner table denying that it is our bill, and doubting the credibility of the man who delivered it. […] the merchants of doubt have been succesful. They’ve permitted us to think that we could ignore the waiter while we haggled about the bill.” In hun nieuwe boek geven ze een visie over wat er zal gebeuren als we zo doorgaan – en die kans is groot. Het verhaal is simpel: Een Chinese historicus in het jaar 2393 blikt terug op de geschiedenis van de laatste paar honderd jaar die gekenmerkt wordt door de ineenstorting van de westerse beschaving.

De westerse beschaving is ten onder gegaan aan de gevolgen van zelf veroorzaakte klimaatverandering. Planeet Aarde is een heel stuk minder leefbaarder geworden. Grote stukken land staan onder water vanwege de gestegen zeespiegel. De mensheid is gedecimeerd. Alleen de Chinese beschaving is er in geslaagd te overleven. Doordat de Chinezen autocratisch zijn konden zij goed inspelen op massaverhuizingen in verband met zeespiegelstijging. Ook had China op tijd geïnvesteerd in hernieuwbare duurzame energie voorziening. Waar de Chinese historicus zich over verbaasd, terugblikkend op de ineenstorting van de westerse beschaving, is dat alle kennis ruimschoots en op tijd voorhanden was en er desalniettemin niks werd ondernomen. Integendeel: sinds bekend werd dat CO2 bijdraagt aan klimaatverandering en dat die klimaatverandering een gevaar is voor de mensheid, is de hoeveelheid uitgestoten CO2 alleen maar toegenomen! ‘Knowledge did not translate into power.’

Oreskes en Conway geven een scenario wat er zou kunnen gebeuren. Of China inderdaad als overlever uit de bus komt, zal de tijd uitwijzen. Er zit veel onzekerheid in, maar wat wel zeker is, is dat klimaatverandering desastreuze gevolgen zal hebben. Die gevolgen zijn niet lineair. Het is niet zo dat elk jaar de zeespiegel een beetje stijgt. Er zijn zogenaamde tipping points die maken dat veranderingen opeens heel snel kan gaan. Zodra een tipping point is bereikt, is het moeilijk om snel aan te passen.

Waar Oreskes en Conway zich druk over maken is hoe het kan dat wetenschappers anno nu zo weinig alarmistisch zijn. Veel wetenschappers zijn zeer voorzichtig en willen alleen over hun specialisme een uitspraak doen. Veel wetenschappers hebben geen oog voor het grote verband. ‘[…] why scientists, whose job it was to understand the threat and warn their societies – and who thougth they did understand the threat and that they were warning their societies – failed to appreciate the full magnitude of climate change.’ ‘Scientists understood that those greenhouse gases were accumulating because of the activities of human beings – deforestation and fossil fuel combustion – yet they rarely said that the cause was people, and their patterns of conspicuous consumption.’ Ook noemen de auteurs als probleem waarom wetenschappelijke kennis niet breed bekend is: ‘[…] their predictions were buried in specialized journals’.

Maar wat is de oorzaak van de zelfdestructie van de westerse beschaving? Oreskes en Conway laten de Chinese historicus twee oorzaken aanwijzen: 1) positivisme en 2) marktfundamentalisme. Met positivisme bedoelen ze de combinatie van wetenschap en technologie en het op reductionistische wijze beoefenen van wetenschap: steeds verder gaande specialisatie zonder een holistische blik. Met marktfundamentalisme bedoelen ze de grip die de vrije markt heeft op de wereld. Het gaat om continue economische groei waarbij veel kosten worden geëxternaliseerd, zoals schade aan het milieu en klimaat. Oreskes en Conway benadrukken het gevaar van think tanks die de belangen van de bedrijven verkondigen, maar schijnbaar wetenschappelijk zijn.

Maintaining the carbon-combustion complex was clearly in the self-interest of these groups, so they cloaked this fact behind a network of “think tanks” that issued challenges to scientific knowledge they found threatening. Newspapers often quoted think tank employees as if they were climate researchers, juxtaposing their views against those of epistemologically independent university or government scientists. This practice gave the public the impression that the science was still uncertain, thus undermining the sense that it was time to act. Meanwhile, scientists continued to do science, believing, on the one hand, that it was inappropriate fort hem to speak on political questions (or to speak in the emotional register required to convey urgency (and, on the other hand, that if they produced abundant and compelling scientific information (and explained it calmly and clearly) the world would take steps to avert disaster.’

Ik werk bij een instituut dat onder andere onderzoek doet naar klimaatverandering en de gevolgen van klimaatverandering. De beschrijving voldoet geheel aan bovenstaande… De Chinese historicus noemt als ideologen van het marktfundamentalisme, ofwel neoliberalisme, Von Hayek en Friedman: Neoliberalism was developed by a group of thinkers – most notably Austrian Friedrich von Hayek and American Milton Friedman – who were particularly sensitive to the issue of repressive centralized government. In two key works, von Hayek’s Road to Serfdom and Friedman’s Capitalism and Freedom, they developed the crucial “neo-“ component of neoliberalism: the idea that free market systems were the only economic systems that did not threaten individual liberty. De Chinese historicus vraagt zich verbouwereerd af: […] it is hard to imagine why anyone in the twentieth century would have argued against government protection if the natural environment on which human life depends. (p. 48)

Na de korte dystopie is er een dubbelinterview met de auteurs opgenomen. Oreskes luidt maar weer eens de noodklok: ‘[…] we know beyond a reasonable doubt that business as usual will lead to more damage, possibly devastating damage, as our story tells. It’s way too late for precaution. Now we are talking about damage control.’ Conway wijst erop dat het milieuprobleem een symptoom is van het vigerende economisch paradigma: ‘Can a neoliberal regime act with long-term caution? No, because the neoliberal worship of deregulation leads directly to the poisoning of ourselves and the rest of the world.’ ‘The wealthiest businesses the world has ever known are part of the carbon-combustion complex, and they’ve been enormously successful at preventing most of the liberal democracies from doing anything meaningful about climate change. I don’t see any reason to believe they’ll suddenly throw in the towel and play nice.’

Mijn wekker heeft een sluimerstand. Ik ben er dol op. Steeds weer druk ik de vogelgeluiden van mijn wekker weg en beginnen weer 7 minuten sluimerslaap en neem ik mij voor om bij het volgende geluidsalarm op te staan. Maar dan is de verleiding groot en ga ik nog een keer sluimeren. En nog een keer. Totdat het echt niet langer kan en ik enorm moet opschieten en we allemaal te laat zijn. En zo sluimeren wij allemaal in wanneer er weer een IPCC-rapport verschijnt. Wij sluimeren in totdat het te laat is. Alleen zijn het onze kinderen, toekomstige generaties die de gruwelijke gevolgen moeten dragen voor ons gesluimer.


Recensie door Floris van den Berg

Naomi Oreskes & Erik M. Conway, The Collapse of Western Civilization. A view from the future, Columbia University Press, New York, 2015, 89 pgs.

Links
mailto:florisvandenberg@dds.nl
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be