“Dit is het einde van een geweldig leven. Tussen geboorte en dood ligt de vrijheid van opinie. De ene leeft tragisch, de andere rustig en elk denkt het zijne. De eeuwigheid maakt alle verschillen effen.” (Gerard Walschap) Dit boek, waaraan de literair criticus Jos Borré meer dan zes jaar werkte, is veel meer dan een beschrijving van het leven van Gerard Walschap. Het vormt een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen in Vlaanderen in de 20ste eeuw. De gedetailleerde reconstructie van zowel het leven van Gerard Walschap, als van de Vlaamse samenleving in de voorbije eeuw laten toe om zowel de strijd als de ideeën van Gerard Walschap te begrijpen.

Jos Borré slaagt erin om inzicht te laten krijgen in de persoonlijkheid van Walschap, diens levenservaringen en hoe deze zijn literatuur en vooral zijn mens- en maatschappijbeeld hebben beïnvloed. Maar de auteur doet meer dan dat. Hij maakt een volwaardig overzicht van de 20ste eeuw in Vlaanderen, waardoor hij op een uiterst neutrale wijze de denkbeelden van Walschap kadert, diens ideeënpatroon en maatschappijvisie toelicht, zodat uiteindelijk zelfs de meest overtuigde Walschap-opponent, niets anders kan dan begrip voor diens ideeën opbrengen. Twee grote thema’s beheersten de werken en het leven van Walschap. In de eerste en meest vooraanstaande plaats de strijd tegen de allesoverheersende katholieke kerk die –vooral voor de tweede wereldoorlog- de intellectuele en culturele ontwikkeling van Vlaanderen in de weg stond. Anderzijds de Vlaamse strijd tijdens het interbellum.

Wat de strijd tegen de katholieke leer betreft, intrigeert de vraag mij welke rol de persoonlijke ervaringen hebben gespeeld in de strijd die Walschap heeft gevoerd. Eén ding is zeker, Walschap heeft eerst geprobeerd van binnenuit de katholieke wereld te veranderen en heeft er zich op een bepaald ogenblik van afgekeerd (nadat de katholieke wereld zich van hem had afgekeerd?). Was dit uit een vrijzinnige overtuiging of als reactie op de onophoudelijke aanvallen op zijn literatuur en de daarin behandelde thema’s, zoals geboortebeperking en sexualiteit? De biografie geeft heel mooi de interne strijd van Gerard Walschap weer. Was Walschap echt de vrijzinnig humanist, zoals hij graag zou worden herinnerd, of worstelde hij zelf zijn hele leven met zijn ongeloof?

Walschap had als credo: Nullius in verba – neem niets zomaar aan. Dat Walschap nooit de tijdsgeest achterna gehold heeft, blijkt ook uit het feit dat hij het na de tweede wereldoorlog opneemt voor diegenen die in zijn ogen onrechtvaardig veroordeeld worden, een thema dat het voorwerp werd van het boek zwart en wit. Hij holt de repressiegolf niet achterna, maar stelt kritische kanttekeningen (zoals bij de fusillering van August Borms) bij diegenen die vanuit idealisme en te goeder trouw een verkeerde ideologie hebben aangehangen (“Niemand verpinkt bij de terechtstelling van al waren het duizenden moordenaars, verklikkers en beulen, maar is het land en het recht gebaat bij het neerschieten van den jongen Laureys en den ouden Borms en kunnen wij de executie verantwoorden in een wereldbeschouwing die juist om zulke methodes en lichtvaardig dooden het nazisme heeft verworpen. Ons is het leven heilig”). Ook hier tracht de auteur de verwijten van collaboratie die een deel van de literaire wereld (en ook Walschap) na afloop van de tweede wereldoorlog over zich heen kreeg, te kaderen, ditmaal binnen de Vlaamse strijd.

De ergste kwaal van een samenleving is onverschilligheid. Uit de biografie blijkt een diep respect voor iemand die als persoon een grote nood had aan erkenning en liefde (“velen krijgen meer liefde dan ze verdienen, niemand zoveel als hij er nodig heeft”), maar er steeds voor gekozen heeft om zijn overtuiging te delen – hoe gecontesteerd die ook was – met de bedoeling de maatschappij te stuwen in een richting die naar zijn oordeel in het belang was van de gehele mensheid. De auteur van dit werk stelt zelf dat het zijn bedoeling was de ontwikkeling, het engagement van Walschap, zijn levensstrijd en werk te reconstrueren om zo zijn betekenis in het licht te stellen. Het moet gezegd: Jos Borré is daar magistraal in geslaagd.


Recensie door Elisabeth Matthys

Jos Borré, Gerard Walschap een biografie, De Bezige Bij, Antwerpen, 2013

Links
mailto:elisabeth.matthys@stibbe.com
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be