De grenzen van Europa

boek vrijdag 26 maart 2004

Frits Bolkestein

De Europese Unies staat voor een van de meest cruciale ogenblikken in haar bestaan. Op 1 mei treden tien nieuwe lidstaten toe tot de Unie, op 13 juni zijn er Europese verkiezingen, er komt een nieuwe Commissie en intussen poogt het Iers voorzitterschap een consensus te bereiken over de Europese Grondwet. Daarbij groeit de vraag waar de grenzen van Europa liggen, zowel geografisch als beleidsmatig. In zijn boek De grenzen van Europa gaat Europees Commissaris Frits Bolkestein in op deze en andere vragen. Wat kan Europa aan en waar ligt de grens? Kan de Europese Unie zich onbeperkt uitbreiden? Hoort Turkije bij de Europese Unie? Doet Europa te veel? Is een Europees leger nodig? Hoe wenselijk is een Europese belasting? Aan de hand van deze vragen voerde Bolkestein samen met zijn medewerker Derk-Jan Eppink indringende gesprekken met enkele prominente leden van het Europees Parlement uit verschillende landen. Ze vertellen waarom ze zich inzetten voor de Europese eenwording en hoe ze de toekomst van Europa zien.

Frits Bolkestein zou zichzelf niet zijn mocht hij niet eerst zelf zijn visie scherp en doordacht formuleren. Dat doet hij in het eerste deel van het boek. Voor hem is de Europese integratie een succesverhaal. Geboren in 1933, het jaar waarin Adolf Hitler in Duitsland aan de macht kwam, heeft Bolkestein aan den lijve ondervonden hoe nuttig die eenmaking was. Voor jongere mensen lijkt het huidige Europa een evidentie, maar mensen als Bolkestein beseffen dat er heel wat creativiteit, visie en vooral politieke moed nodig was om dit te bereiken. Zijn diep besef dat de huidige Europese constructie geen evidentie was, markeert dan ook zijn bekommernis voor de toekomst ervan. Hij waarschuwt voor het risico dat de Unie verder wil gaan dan haar draagkracht aankan maar vooral dat de Unie haar morele grondslag zou verliezen indien zij besluitloos wordt. Dat gevaar bestaat zolang de huidige Europese leiders er niet in slagen om een akkoord te bereiken rond het ontwerp van Europese Grondwet.

Frits Bolkestein komt op voor een Europa van kerntaken en verzet zich aldus tegen een al te verregaande uitdijing van de Unie, zowel beleidsmatig als geografisch. Juist om de Europese binnenmarkt goed te laten functioneren wil hij stevige buitengrenzen. Zo is hij gekant tegen de toetreding van Turkije want naarmate Europa groter wordt neemt ook de behoefte aan een eigen identiteit toe. Het is een betwistbaar standpunt want een eigen Europese identiteit bestaat niet behoudens het gemeenschappelijk geloof in enkele fundamentele grondrechten. Maar die kunnen ook door andere staten onderschreven worden en lijken mij voor tal van burgers buiten de EU perfect aanvaardbaar. Bolkestein verzet zich ook tegen het referendum. Hij vreest voor emotionele en irrationele stemmingen. Met dat standpunt demonstreert hij toch een zeker wantrouwen in het Europese project. Natuurlijk zullen referenda moeilijke hordes zijn om nemen, maar juist die lakmoesproef is nodig voor de legitimiteit van het Europese project. Anders gezegd, juist referenda kunnen zorgen voor de noodzakelijke democratische basis voor nog verdere stappen in de uitbreiding. Wie vrees heeft voor de uitspraak van de burger gelooft niet echt in het project zelf. Het is juist aan politici van het kaliber van Frits Bolkestein om aan de burger uit te leggen waarom Europa zo nodig is. In zijn gesprekken met Europese parlementsleden verwijst de auteur regelmatig naar de grote impact van Helmut Köhl op de totstandkoming van de EU, en terecht. Omdat Köhl, meer dan wie ook, hiervoor zijn nek uitstak.

In zijn gesprekken met enkele vooraanstaande Europese parlementsleden stelt Bolkestein steeds opnieuw intrigerende vragen. Uit de antwoorden krijgen we een interessant beeld van de houding van een bepaald land en zijn bevolking tegenover het Europees project. De lezer voelt snel een tweedeling aan tussen zij die wantrouwig en behoudsgezind zijn en de eerder vooruitstrevende ‘believers’. Bij die laatste horen alvast voormalig Eurocommissaris Willy De Clercq, de gewezen Portugese premier Mario Soares en de voorzitter van het Europees Parlement Pat Cox. Zij hebben vertrouwen in de dynamiek en veranderingsgezindheid van de nieuwe lidstaten en staan derhalve ook positief tegenover een mogelijke toetreding van Turkije. De Clercq wijst terecht op het feit dat het stukje van Turkije op het zogenaamd geografisch afgebakende Europa meer inwoners telt dan België, Denemarken of Finland. Als ze aan de voorwaarden van Kopenhagen voldoen moeten de Turken kunnen toetreden. Een grotere interne markt met meer dan 450 miljoen inwoners zal immers de groei stimuleren, de immigratie vanuit het Oosten inperken en zorgen voor een betere bescherming van de individuele grondrechten.

Voor de conservatieve Brit Lord Inglewood is dat niet evident. Turkije stoelt immers niet op dezelfde tradities en ligt grotendeels in de islamitische wereld. Ook het marxistische Europees parlementslid Hans Modrow is van mening dat Turkije er niet bijhoort. En de Duitse christen democraat Hans-Gert Pöttering pleit hooguit voor een strategisch partnerschap met Turkije uit vrees voor een verlies aan Europese identiteit. Voor Pöttering is het zelfs nodig om in de preambule op de Europese grondwet gewag te maken van het joods-christelijk erfgoed. Hiermee komen we tot de kern van de zaak. Sommigen baseren zich voor de uitbouw van de Europese Unie op een gemeenschappelijk verleden, religie of cultuur. Op die manier proberen ze een specifieke Europese ‘identiteit’ te definiëren. De praktijk wijst echter uit dat die niet echt bestaat. De filosoof Mark Heirman wijst in zijn boek De ontdekking van Europa op het feit dat de Europese Unie vooral steunt op een idee. Het idee van landen om zich vrijwillig te onderwerpen aan een aantal fundamentele principes zoals de vrijheid van meningsuiting, de scheiding van Kerk en Staat en de gelijkwaardigheid van alle mensen (en van man en vrouw in het bijzonder). Vanuit die visie, en mits aan deze voorwaarden voldaan wordt, is een afwijzing van Turkije totaal onhoudbaar.

De Franse socialist Michel Rocard neemt dan weer een tussenpositie in. Hij wijst op de positieve impact van de Europese uitbreiding op landen als Spanje en Portugal. Ook toen vreesde men een massale migratie van Spanjaarden en Portugezen naar de andere Europese landen. De realiteit was anders en de twee landen werden welvarend. Voor Soares moeten we dezelfde solidariteit opbrengen voor Turkije als we vroeger deden voor Portugal. Hij pleit voor een verdere samenwerking, ook inzake buitenlands beleid, defensie en zelfs inzake het heffen van belastingen. Ook zijn Spaanse collega Carlos Westendorp ziet een uiteindelijke aansluiting van Turkije wel zitten mits een convergentie met de mensenrechten. Westendorp vergelijkt de huidige scepsis tegenover Turkije met de weigerachtige houding van Frankrijk indertijd tegenover de toetreding van Spanje. Uiteindelijk was dit nochtans in het voordeel van diezelfde sceptische Franse boeren.

Het boek van Frits Bolkestein laat de lezer met heel wat onbeantwoorde vragen achter. Zelf verwerpt hij met klem de toetreding van Turkije maar sommige van zijn collega’s zien daarin alleen maar voordelen. Zijn duidelijke uitgangspunten worden door zijn gesprekspartners niet of niet helemaal gedeeld. Daarmee verliest het boek van Frits Bolkestein niet aan belang. Integendeel, het legt de zwakke plekken van de Unie bloot en geeft aan wat kan en moet versterkt worden. Volgens Carlos Westendorp zal niemand die in de Europese Unie zit er ooit uit willen wegkeren omdat het een goede plek is om er te vertoeven. Dat inzicht is belangrijk en toont ook het belang van de Unie op zich aan.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Frits Bolkestein, De grenzen van Europa, Lannoo, 2004

Links
mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be