Terwijl Europa sliep

boek vrijdag 09 maart 2007

Bruce Bawer

Terwijl Europa sliep van Bruce Bawer is geen wetenschappelijk werk, maar een pamflet, omdat er geen voldoende genuanceerd en geen compleet beeld van de islam opgehangen wordt. Bovendien is deze Amerikaan, die naar Europa verhuisde, zijn roots niet vergeten, want enerzijds verdedigt hij het huidige standpunt van de Verenigde Staten, terwijl hij anderzijds de Europese elite geenszins spaart.

Dat zijn beoordeling van de islam bevooroordeeld is, blijkt uit het gehele werk waarin werkelijk geen enkele opening is naar een gematigde versie van deze godsdienst. Enkel op het einde van het boek stelt hij een oplossing voor in de vorm van een activering van een gematigde islam, maar echt overtuigend komt het niet over. Wanneer hij wel enkele, schaarse positieve noten laat horen over immigranten, dan blijkt het over andere godsdiensten te handelen. In de ondertitel, De dreiging van de radicale islam, moet de term Ďradicaalí dan ook niet begrepen worden als een precisering van een bepaalde soort van islam, maar als een wezenlijk kenmerk.

Eenzijdigheid kan Bawer dus wel verweten worden, maar niet een gebrek aan grondigheid. De argumentatie is geŽlaboreerd, rijk gedocumenteerd, en elke stelling pro islam wordt met feiten en redeneringen anticiperend weerlegd. De aanhalingen uit kranten, tijdschriften, boeken, alsook persoonlijke ervaringen zijn over alle bladzijden ruim gespreid. Nochtans is zijn kernthesis, die een verklaring moet leveren voor het gevaar dat de islam inhoudt, de moeite waard om in overweging te worden genomen. Hij legt de oorzaak zowel bij de inhoud van de leer, als in de houding van de Europese aanpak. Vooral dat laatste is niet oninteressant en heeft te maken met het praktische en vooral liberalistische uitgangspunt van de auteur.

In tegenstelling tot de Verenigde Staten dat zijn immigratiepolitiek steunde op integratie en werk, ging Europa uit van een zorgende functie. Het resultaat van de eerste is de vorming van de zogenoemde smeltkroes, dit is een opname op gelijke voet in de Amerikaanse samenleving, ook al ging dat niet altijd over rozen; terwijl de tweede een latent onderscheid tussen wij en zij in stand hield en houdt. De immigrant wordt overigens niet als een individu, maar als een lid van een groep gezien. Bawer spreekt zelfs van een onderliggend racisme. Die etnocentrische neerbuigendheid laat evenmin ruimte voor zelfverantwoordelijkheid, en dus voor zelfrespect. Hij koppelt er ook de verzuiling aan, die alles netjes in ideologische vakjes verdeelt, en het daaraan verwante exclusiedenken (de term is niet van Bawer).

Op het eerste deel van zijn werk, dat gefocust is op wat aan 11 september voorafging en als de ontkenningsfase bestempeld wordt, volgt het tweede deel van zijn vertoog, dat de situatie na 11 september bespreekt en waarin de Amerikanen en de joden zelf alle schuld krijgen. De eenzijdigheid blijft troef, daarom is het zonder twijfel een pamflet te noemen. Als tekenend voorbeeld kan zijn verklaring van de passiviteit van omstanders in geval van publieke agressie vernoemd worden. Het is een gekend fenomeen uit de sociale psychologie, dat toeschouwers van agressieve daden, maar ook van rampen of ongevallen, slechts actief gaan ingrijpen wanneer ťťn van hen het voortouw neemt en enkele anderen tot medewerking beweegt. Dat heeft niets te maken met antisemitisme of welke antigevoelens ook.

Het is dus oneerlijk om uit de passiviteit van toevallige voorbijgangers de conclusie te trekken dat hun houding aan onverschilligheid ten aanzien van de joodse mensen te wijten is. Alsof dat sociaal-psychologisch probleem in de Verenigde Staten onbekend zou zijn, voegt Bawer er misleidend aan toe dat een dergelijk gedrag daar een gebrek aan burgerlijke verantwoordelijkheid wordt genoemd. Zo wordt dat toch ook in Europa genoemd!

Het derde en laatste onderdeel van zijn boek draagt de titel Een nieuw Europees Weimar: Het liberale verzet en zijn vooruitzichten. De vergelijking met de Weimarrepubliek houdt in dat Europa ten overstaan van een overweldigende islamitische agressie de keuze heeft tussen besluiteloosheid of de dreiging van fascisme. Enkel een krachtig liberaal verzet, door de Amerikaanse cultuur geÔnspireerd, biedt toch nog een alternatieve toekomst. Deze stelling is echter afhankelijk van haar premissen, namelijk het overweldigende karakter van de radicale islam, en de inefficiŽntie van het huidig politiek bestel.

Pamfletten als deze van Bawer kunnen nuttig zijn om een bepaalde politiek te rechtvaardigen, meestal echter gieten ze olie op het vuur, en vooral, door argumenten tegen hun stelling te negeren, verhinderen ze een juist en zo volledig mogelijk inzicht in de problematiek, waardoor er geen adequaat en efficiŽnt beleid uit kan afgeleid worden; zonder te vergeten dat het centraal stellen van een probleem een onderdeel is van het probleem zelf. Zelfvervullende profetieŽn, weet je wel. Maar, hoe oneens iemand het met Bawer ook is, het elan van zijn vertoogtrant en zijn expressievermogen zijn onstuitbaar eloquent, maar daardoor ongetwijfeld al even gevaarvol. Als tegenwicht voor dit onstuimige en meeslepende relaas kan en mag enkel een kritische lectuur geplaatst worden.


Recensie door Hendrik Vanmassenhove



Deze recensie verscheen op 7 augustus 2006 op de website van LezerGrip.

Bruce Bawer, Terwijl Europa sliep, Meulenhoff, 2006

Links
http://www.vrijzinnighumanisme.be/
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be