Anders en beter

boek vrijdag 08 november 2002

Jan Peter Balkenende

Bij de parlementsverkiezingen van mei 2002 kwam CDA-voorman Jan Peter Balkenende als onverwachte overwinnaar uit de bus. In Vlaanderen, maar zelfs in Nederland, was hij tot enkele maanden geleden vrijwel onbekend en wordt hij afgeschilderd als een wat saaie maar intelligente politicus. Sinds 1993 werkte hij als bijzonder hoogleraar christelijk-sociaal denken over economie en maatschappij aan de Vrije Universiteit. Hij zetelt pas vier jaar in de Tweede Kamer en werd na een intern conflict in de CDA in 2001 aangewezen als de nieuwe lijsttrekker. Thans staat hij op het punt om de nieuwe premier te worden van een coalitie tussen CDA, LPF en VVD. Wat zijn de ideeŽn van Balkenende? En waarin ligt de hernieuwde aantrekkingskracht van het CDA? Een antwoord hierop kan gevonden worden in het boek Anders en beter. Pleidooi voor een andere aanpak in de politiek vanuit een Christen-democratische visie op de samenleving, overheid en politiek, dat in april van dit jaar verscheen.

Het boek start met een kritische analyse van acht jaar Paars wat men uiteraard kan verwachten van een oppositiepartij. Maar blijkbaar is het positieve beeld dat we van Paars hadden toch wat te rooskleurig. Bewijs is immers de enorme afkeer van de kiezers tegenover alle regeringspartijen, een afkeer die in peilingen al duidelijk werd voor de moord op Pim Fortuyn. In de zorg moesten in 2001 ruim 82.000 ouderen wachten op een vorm van hulp. Steeds meer huisartsenpraktijken zitten zonder opvolgers. Het aantal onvervulde vacatures in het voortgezet onderwijs is de laatste vier jaar gestegen tot 14%. Met meer dan 700.000 aangiften bij de politie is bij gebrek aan mankracht niets gedaan. De files worden steeds langer. De problemen rond huisvesting en instroom van illegalen bleven onopgelost. De economie draaide weliswaar op volle toeren, maar veel jobs zijn zogenaamde Melkertbanen (deels gesubsidieerd) en hebben niet geleid tot volwaardige jobs. Daarbovenop kwam de enorme afstand tussen de Haagse leiders en de man in de straat. Met regeringspartijen die gedurende acht jaar elk politiek en maatschappelijk debat in de kiem smoorden.

De zwaarste aanval vanuit CDA-hoek was niet zozeer op de cijfers maar wel op het gedoogbeleid, de doorgeslagen individualisering en de afbrokkeling van waarden en fatsoen in de samenleving. Het boek van Balkenende is dan ook een product van het opkomend 'communitarisme' of gemeenschapsdenken dat in steeds meer landen opgang maakt. Hij haalt zijn mosterd dan ook bij denkers als Etzioni, MacIntyre, Selznick, Zijderveld en Hirsch Ballin. De centrale kritiek hierbij is dat mensen meer zijn dan consumenten of kiezers. Hierbij spelen ze in op de onzekerheid die mensen ervaren in een steeds verder globaliserende wereld. "Waar de menselijke maat ontbreekt, verliezen mensen houvast" en "De zorg om waarden en normen moet meer zijn dan de terechte stille tocht na zinloos geweld", schrijft Balkenende die hiermee alludeert op een geval van zinloos geweld waarbij een dode viel en omstaanders niet ingrepen om het slachtoffer te helpen. Op die manier profileert de partij zich als diegene die 'zich niet wil neerleggen bij een samenleving waarin er geen oog en tijd meer is voor de ander. Bij een samenleving waarin ondanks alle welvaart de mensen die onze samenleving na de oorlog weer hebben opgebouwd niet meer de zorg geboden kan worden die ze verdienen. Bij een samenleving waarin kinderen niet meer de aandacht en het onderwijs krijgen die hen de kans geven op te groeien tot mensen die verantwoordelijkheid kunnen nemen en waarmaken. Bij de werkelijkheid dat ook jonge mensen zich niet meer veilig voelen op straat.'

Vanuit deze analyse gaat Balkenende ook tekeer tegen de ondermijning van het gezag van de overheid zoals het gedoogbeleid met betrekking tot drugs, geweld en de manier waarop vreemdelingen zich (niet) aanpassen. Aan immigranten is blijkbaar het signaal gegeven dat moraal tot het privť-terrein behoort. Doorgeschoten tolerantie heeft geleid tot het relativeren van de eigen cultuur en waarden en normen. Het systeem van inburgering had eigenlijk een resultaatsverplichting moeten zijn maar verwerd tot iets anders. "Nu zijn ze teveel gericht op het leren van foefjes voor de verzorgingsstaat: de formulieren voor de huursubsidie, etc." schrijft hij letterlijk. Hij pleit dan ook dat vreemdelingen echt de taal leren en zich gedragen naar de nederlandse normen. Balkenende ziet zijn gelijk bevestigt in een analyse van de gekende columnist Paul Scheffer: "Wie alle beschikbare gegevens overziet, komt tot een ontnuchterende conclusie: werkloosheid, armoede, schooluitval en criminaliteit hopen zich op bij de etnische minderheden. En die vooruitzichten zijn over de gehele linie niet gunstig, (Ö) Het gaat om enorme aantallen achterblijvers en kanslozen, die de Nederlandse samenleving in toenemende mate zullen belasten."

Hierna schakelt Balkenende vlot over naar het probleem van de veiligheid. Hij zet zich af tegen het gedogen van socialisten en het uitsluitend repressieve bij liberalen. Voor hem is veiligheid meer dan 'blauw op straat'. "Veiligheidsontwikkeling omvat het aanleren en bijbrengen van waarden en normen via opvoeding en onderwijs, mentaliteitsverandering en verantwoordelijkheidsbevordering (Ö) Zonder moreel besef zou criminaliteitsbestrijding wel eens dweilen met de kraan open kunnen zijn. Een initiatief van de Marokkaanse vaders in Amsterdam die hun kinderen welbewust in de gaten houden bij het uitgaan is daarvan aan goed voorbeeld" aldus de auteur, die dus Bart Somers een pluim zou geven voor zijn beleid in Mechelen. Maar als je even doorleest in het boek wil het CDA toch 10.000 extra agenten en rechercheurs, extra geld voor officieren van justitie, meer rechters en meer cellen, waarmee ze op dezelfde lijn zitten als de VVD. Opvallend is wel het voorstel tot strengere beteugeling van jonge criminelen. Hieraan worden twee pagina's gebuikt. "In plaats van met berispingen, transacties en eindeloze taakstraffen te werken, zouden politie en openbaar ministerie ook kleinere delicten direct voor de rechter moeten brengen. De officier van justitie zou verveolgens veel eerder een voorwaardelijke vrijheidsstraf kunnen eisen. daar gaat een gezond signaal naar uit: een zogenaamde first offender dat als hij op herhaling gaat hem een fikse straf boven het hoofd hangt."

Het communitaristisch gedachtengoed komt ook voluit aan bod in het deel over Sterke gezinnen, sterke samenleving. Een mooi beeld is dat van de vrije jongere die nog louter virtuele contacten onderhoudt via de computer en televisie. Balkenende wijst erop dat bij de opvoeding van kinderen vooral de fysieke en persoonlijke aanwezigheid van mensen noodzakelijk is. "Verzorging, aandacht, overdracht van waarden en normen kunnen niet virtueel plaatsvinden." Hij blijft evenwel onduidelijk hoe dit mogelijk is gezien de grotere arbeidswil bij vrouwen. Je hoort hem net niet zeggen dat dit moet worden teruggeschroefd. Slim pakt hij uit met het idee van een 'levensloopbeleid' waarbij mensen meer inspraak zouden krijgen over de spreiding van arbeid, tijd en inkomen over hun levensloop. Een dergelijk idee werd op de studiedag over Werken voorgesteld door Liberales onder de naam 'tijdspaarrekening'. Het geeft mensen de kans om hun werkritme aan te passen aan hun leeftijd en omstandigheden en bepaalde periodes in het leven harder of minder te werken.

Op sociaal-economisch vlak trekt het CDA van leer tegen het dubbelzinnige beleid van Paars. Te verwachten is de eis tot verlaging van de lasten voor gezinnen. Maar verder stellen ze maatregelen voor die sterk overeenkomen met het beleid in ons land voor een actieve welvaartstaat. Eťn van de topics is het wegwerken van de armoedeval door werken meer lonend te maken. Hier neemt het CDA eerder afstand van de socialisten en hun manie om via nepstatuten, subsidies en tegemoetkomingen mensen in de hangmat te houden. Meer in het algemeen keert het zich ook tegen het concept van de verzorgingsstaat en de idee van de maakbaarheid van de samenleving via de overheid. De overheid is immers een te grote bemoeial die niet leidt tot het opnemen van meer eigen verantwoordelijkheid maar wel tot passiviteit. Een voorbeeld: "Wanneer de overheid voorschrijft wanneer iemand recht heeft op verlof, beÔnvloedt ze daarmee de krachtsverhoudingen tussen werkgevers en werknemers." Dit is een boeiende gedachte. Ook in ons land hebben tal van werknemers, vooral in (gewezen) overdiensten, geen keuze wanneer ze hun verlof mogen opnemen. Dit is iets waar liberalen een strijdpunt kunnen van maken.

Het boek geeft aan dat het CDA in tegenstelling tot wat velen dachten een inhoudelijke herbronning heeft ondergaan. Centraal staat het gemeenschapsdenken. Hiermee zetten ze zich af tegen de doorgeschoten individualisering van liberalen maar ook tegen de manie van socialisten om via regels en betutteling alles te willen oplossen via de overheid. Ze geloven meer in het 'probleemoplossend vermogen' van de mens en de samenleving. De ideologische breuklijn die zij zien is niet langer tussen links en rechts maar die tussen materialisme, consumentenvrijheid en individualisme enerzijds en gemeenschapsdenken anderzijds.

Uiteraard is dit boek geschreven als een soort verkiezingspamflet. Het is saaie kost, maar het is wel goed onderbouwd en toont aan dat Balenende meer in zijn mars heeft dan we zouden durven denken.


Recensie: Dirk Verhofstadt (verhofstadt.dirk@pandora.be)

Jan Peter Balkenende, Anders en beter, Aspekt, 2002

Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be