Anne Frank leeft en woont op zolder

boek vrijdag 26 oktober 2012

Shalom Auslander

Solomon Kugel woont samen met zijn vrouw Bree en hun ziekelijke driejarige zoontje Jonah in het onooglijke Stockton, een boerengemeente van pakweg 2.400 inwoners zonder enige geschiedenis. Ze hebben een oude boerderij gerenoveerd, die ze goedkoop op de kop konden tikken omdat er letterlijk een geurtje aan zat en tot hun verdriet is de stank teruggekomen, net als het getik in het verwarmingssysteem trouwens en wanneer Kugel op een dag op zolder zoekt naar de oorzaak ervan vindt hij iets heel anders: een oud besje dat zegt dat ze Anne Frank is. “Daar zat ik nou godverdomme echt op te wachten,” reageert Kugel.

Maar het meisje uit het achterhuis is niet zijn enige zorg. Voor nog meer commotie zorgt zijn - volgens de dokters - op sterven na dode moeder die er iedere dag een beetje beter uit gaat zien. Het vrouwtje dementeert en in haar verwarde gedachtenwereld neemt de Holocaust een steeds prominentere plaats in. Wanneer ze vast raakt in de groententuin en paniekerig tegen het hek staat te duwen dat alleen opengaat door eraan te trekken, is dat de schuld van “die rotzakken”, net zoals ze haar ochtendlijke gegil en haar verzamelwoede toeschrijft aan “de oorlog”. Alleen behoort moeder tot een familie van Amerikaanse joden die al in de negentiende eeuw naar de Verenigde Staten kwamen en heeft ze de Holocaust dus nooit zelf meegemaakt, noch iemand van haar naaste familie.

En toch lijdt ze er al heel haar leven onder. Toen Kugel tien was, nam ze hem op haar schoot en bladerde ze door een boek over de concentratiekampen en zei ze: “Dit was mijn neef”, “En dat was mijn nicht”, en om de tragiek helemaal ten top te drijven legde ze tenslotte een lampenkapje van varkensblaas op bed en zei met trillende stem: “En dit is je opa”. Er staat “Made in Taiwan” op, reageerde de jongen, waarop moeder kregelig zei: “Natuurlijk, ze konden er toch maar moeilijk ‘Made in Auschwitz’ op zetten.” En zo ging de kleine Kugel gebukt onder het Holocaust-verleden van zijn familie, tot moeder het op zijn twaalfde echt te bont maakte en de jongen wijs probeerde te maken dat zijn oma een stuk zeep was.

Kugel en co spelen de hoofdrol in Shalom Auslanders Anne Frank leeft en woont op zolder, een roman die op satirische wijze serieuze vragen stelt bij de Holocaust-industrie, wat op zich al een gewaagde term is natuurlijk. Zo laat hij Anne Frank ronduit bekennen dat de Holocaust haar niet slecht is uitgekomen. “Misschien klopt het wel dat ik van twee walletjes wil eten,” zegt ze bijvoorbeeld, “Ik wil Anne Frank zijn zonder de Holocaust, maar ik gebruik de Holocaust om in mijn onderhoud te voorzien, om te krijgen wat ik wil: onderdak, eten, een plek om te werken.” Een uitspraak die in de huidige wereld, met een staat Israël die op basis van het vroegere lijden een speciaal statuut opeist en zich daardoor grofheden kan permitteren waar geen enkele andere natie mee wegkomt, een veelbetekenende bekentenis is.

Meer zelfs, voor Auslander, die ook al in zijn vorige boek, Klaaglied van een voorhuid, openlijk vraagtekens zette bij heel wat joodse tradities en gewoontes, kan het gejeremieer over de Holocaust zo zachtjesaan maar beter stoppen. Wat zijn we die Anne Frank in godsnaam verschuldigd vraagt Bree zich af net voor ze samen met Jonah voor goed Stockton verlaat. Waarom zetten we dat mens gewoon niet op straat? Ze heeft nooit iets gedaan dan in dat achterhuis zitten. Nee, Miep Gies was de ware heldin van dit verhaal. Zij nam risico’s door Joden te verbergen, en niet Anne Frank. Maar Kugel wil er niet van weten. Als een Woody Allen-personage raakt hij steeds verder in zichzelf verstrikt, tot de totale ondergang erop volgt.


Recensie door Marnix Verplancke

Deze recensie verscheen eerst in boekenbijlage van De Morgen.

Shalom Auslander, Anne Frank leeft en woont op zolder, Nieuw Amsterdam, 2012, 287 p., 19,95 euro.

Links
Mailto:marnixverplancke@skynet.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be