Wat we niet zagen aankomen

boek vrijdag 19 november 2010

Steven Amsterdam

Het is 2010. Een jongen van een jaar of zeventien zit bij zijn grootouders op de achterbank van de auto. Voor het eerst in vier jaar slagen ze erin de Blokkade te doorkruisen en gaan ze op weg naar de boerderij waar ze vroeger woonden. Althans dat is toch wat ze tegen de grenswachter zeggen die hun papieren zorgvuldig controleert. In realiteit hebben ze al hun geld en waardevolle bezittingen meegenomen en willen ze de stad voorgoed verlaten. Het platteland lijkt wel een paradijs. Er is eten in overvloed en vruchten die ze in geen jaren meer geproefd hebben. Nadat de jongen voorzichtig wat voedsel en water heeft gestolen - je weet maar nooit wat die oudjes ervan denken natuurlijk - zetten zijn grootouders hem verrassend genoeg aan tot het stelen van een andere auto. En omdat hij er niets van terecht brengt neemt opa uiteindelijk het heft in eigen handen en gaat hij aan de haal met een grote monovolume.

Bij het wegrijden zien ze nog net hoe hun eigen auto, herkend als een stadswagentje, door een trucker bewerkt wordt met een ijzeren staaf. Slapen doet het drietal in motels, tot opa op een ochtend met de tranen in zijn ogen de jongen vertelt dat zijn vrouw compleet de kluts is kwijtgeraakt. Ze raaskalt en lijkt van het ene op het andere moment dement geworden te zijn. We moeten terug naar de stad, beseft ook de jongen met pijn in het hart. Wanneer ze al een tijd aan het rijden zijn, hij aan het stuur, opa en oma op de achterbank, beseft hij dat het opeens wel heel erg stil geworden is, en wanneer hij omkijkt ziet hij dat zijn grootouders samen zelfmoord hebben gepleegd. Nog liever dood dan weer die verdomde stad in, stralen hun lijken uit, en nadat de jongen hen begraven heeft, neemt hij zich voor met de rest van het geld zo ver te gaan als mogelijk. Wat daarna komt ziet hij wel.

Dit is kort samengevat de inhoud van het tweede hoofdstuk van Steven Amsterdams verrassende debuutroman Wat we niet zagen aankomen, een fantastische fabel over wat er had kunnen gebeuren als alle onheilsverhalen omtrent 1 januari 2000 realiteit waren geworden. En dat is niet mis. Niet alleen is de menselijke beschaving tot een dieptepunt gezonken en is iedereen onophoudelijk onzeker over zijn verdere bestaan, er heersen ook vreselijke ziektes en hongersnoden, en het klimaat is danig in de war, waarbij er lange periodes met regen optreden waarbij hele delen van het land overstromen terwijl andere plaatsen dan weer creperen onder een jarenlange droogte.

Traditioneel is dit het gegeven voor een boek - of nog beter - een film in de trant van Mad Max. Zozeer zelfs dat we er bij het lezen constant van uitgingen dat Steen Amsterdam een AustraliŽr moest zijn en we pas nadien ontdekten dat hij een volbloed New Yorker is. En toch heeft Wat we niet zagen aankomen niets met wansmakelijke science fiction te maken. Voorbij scheurende dragsters of ontploffende benzinetrucks komen er in dit boek dat een onderzoek van de menselijke natuur wil zijn immers niet voor. Wie uiterlijk vertoon wil is bij Amsterdam dus aan het verkeerde adres, en dat merk je ook aan zijn stijl. Hij beschrijft zijn apocalyptische wereld op een bijzonder nuchtere en vanzelfsprekende wijze. Natuurlijk steelt die opa een monovolume, denk je bij het lezen van het tweede hoofdstuk, in zijn plaats had ik dat ook gedaan, alsof stelende opaís de normaalste zaak van de wereld zijn.

Wat Amsterdam au fond interesseert is hoe zijn personages reageren op de veranderde leefomstandigheden. Worden het allemaal wolven onder de wolven, of is het mogelijk om je waardigheid te bewaren in een wereld waar je nooit zeker bent of je morgen nog wel zult halen. En dat blijkt uiteindelijk reuze mee te vallen. Wanneer de jongeman in een later hoofdstuk bij de overheid aan de slag is gegaan en de laatste bewoners uit een met overstroming bedreigde valei moet zien te verdrijven, breekt hij binnen in een grote, verlaten villa om er wat eten en een slaapplaats te bemachtigen. Midden in de nacht schrikt hij wakker en staan er twee vrouwen dreigend met een wapen naast hem, Liz en haar dochter Jenna. Die blijken daar al een tijdje te wonen. De alcoholistische moeder houdt vooral van de goed gevulde wijnkelder waarin de jongeman alleen maar een smak geld ziet als hij die zou kunnen leeghalen. Daarom probeert hij moeder en dochter tegen elkaar uit te spelen, wat hem finaal op een kogel door de knie komt te staan. En toch wordt hij nadien geen barbaar. Wel een dief, zoals zowat iedereen, maar geen sadistische moordenaar.

Welbeschouwd is Amsterdams toekomstfantasie vandaag al werkelijkheid in de helft van de wereld, waar de overheid dreigt te kapsijzen onder het gewicht van de corruptie, er voedselschaarste heerst en er constant oorlog dreigt omwille van het levensnoodzakelijke water. Mensen kankeren weg door de chemische vervuiling en geneesmiddelen zijn alleen weggelegd voor zij die er het geld of de macht voor hebben. De maatschappelijk orde zoals wij die kennen is in feite een uitzonderingstoestand, ga je tijdens het lezen van Wat we niet zagen aankomen beseffen. Voor miljarden mensen is die tot op de dag van vandaag onbekend, maar dat betekent niet dat het daarom minderwaardige oerwezens zouden zijn, want net zoals Amsterdams personages blijven het ondanks alles mensen, die liever niet dan wel zouden stelen, die nood hebben aan liefde en ook zelf hartstochtelijk liefhebben en die als puntje bij paaltje komt net zoals iedereen dromen van een wereld zonder geweld.


Recensie door Marnix Verplancke


Steven Amsterdam, Wat we niet zagen aankomen, vertaald door Harm Damsma en Niek Miedema, Ailantus, 2010, 232 p., 18,95 euro.

Links
mailto:marnixverplancke@skynet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be