Een nagelaten verhaal

boek vrijdag 19 februari 2010

Yasmine Allas

Een jaar na de moord op Theo Van Gogh hield de romanschrijfster Yasmine Allas een opmerkelijke toespraak. Die moord ervoer ze als een enorme schok en een van de akeligste perioden van haar leven in Nederland. ‘Voor het eerst durfde ik niet te zeggen dat ik islamiet was, en bij mijn land- en geloofsgenoten durfde ik niet te zeggen dat ik van mijn land hield, dat mijn toekomst hier lag,’ aldus de auteur. Het tekent goed de problematische situatie waarin tal van allochtonen zich sinds de aanslagen van 11 september 2001 en de moord op Van Gogh op 2 november 2004 bevinden. Maar tegelijk drukt ze daarmee de wens uit van heel wat moslims – meer dan de Nederlanders kunnen vermoeden – om aan te sluiten bij de liberale waarden die alle democraten dierbaar zijn. ‘Ik ben een zwarte liberale moslimvrouw,’ zei Yasmine Allas en alhoewel ze een Somalische is, voelt ze zich net zo goed een Nederlandse en bovenal een Amsterdamse. Toch moet ze zich de voorbije jaren onwennig, zelfs onzeker gevoeld hebben over haar identiteit. Dat voel je goed aan bij het lezen van haar nieuwste roman Een nagelaten verhaal waarin een jonge Somalische vrouw op zoek gaat naar haar verleden. Op uitnodiging van een televisiedocumentairemaker keert ze na drieëntwintig jaar voor het eerst terug naar haar geboorteland.

Die confrontatie verloopt echter niet probleemloos. Het land in de Hoorn van Afrika is al decennialang in de greep van strijd en geweld. Vanaf de jaren tachtig werd er in Somalië een burgeroorlog uitgevochten. Verschillende clans en krijgsheren bekampen elkaar op leven en dood waardoor het land in een puinhoop veranderde en tal van inwoners op de vlucht sloegen. Tot vandaag proberen radicale islamisten het land onder controle te krijgen. Een nagelaten verhaal is een roman maar het bevat heel wat autobiografische elementen. De vader van Yasmine Allas werd in 1977 vermoord en haar moeder heeft haar huis, haar land en alles wat ze tijdens haar leven had opgebouwd, moeten achterlaten. Die vlucht heeft zij nooit kunnen verwerken. Zelf ontvluchtte Yasmine Allas het totaal onttakelde land in 1985 en kwam via Saoedi-Arabië en België in Nederland terecht. Daar volgde ze een toneelopleiding, werkte lange tijd als actrice en sinds 1998 is ze schrijfster van een reeks goed ontvangen romans en essays. In 2006 keerde ze met televisiemaker Paul Rosenmöller voor het eerst terug om er een documentaire te maken over haar moederland. Een doelbewuste stap want daarvoor had ze steeds geweigerd. Maar de gewijzigde houding in Nederland tijdens de voorbij jaren bracht het proces van terugverlangen naar haar land in een stroomversnelling. ‘Op een gegeven moment merk je dat je voortdurend bezig bent met je identiteit. En dat dwingt je tot omkijken. Zo ontstond de heimwee’, verklaarde ze.

Die heimwee loopt op een indringende en confronterende wijze doorheen het hele boek. In opeenvolgende scènes en tijdsperiodes keert ze terug naar hét begin. Hoe haar latere moeder Zeyned in de fictieve stad Hardoe opgroeit van een jong meisje tot een zelfbewuste vrouw die in oorlogstijd aan de slag gaat als verpleegster. Daar ontmoet ze de Vreemdeling, een soldaat uit het verre zuiden in haar land, die ze met veel liefde verzorgd en waarop ze stilaan verliefd geraakt. In het begin kan of wil hij niet met haar spreken, maar in een sublieme beschrijving vol liefde en tragiek bloeit uiteindelijk iets moois. Tegelijk vormt dit de kern van een dramatische wending in haar leven, want een liefdesrelatie buiten de clan is binnen de streng religieuze gemeenschap van Hardoe not done. Haar vader had Zeyneb immers al toegezegd aan een andere man, en binnen het gezin is de vader en de man baas. Ze gaat dan ook raad vragen aan enkele blinde vrouwen die ze verzorgt, waarop één van hen haar levensverhaal vertelt. Toen haar man aankondigde dat hij een tweede vrouw ging nemen, protesteerde ze waarbij ze zei dat ze die andere vrouw nooit wilde zien. Daarop nam haar man een ijzeren pin en doorboorde haar twee ogen. Ze zou de tweede vrouw inderdaad nooit kunnen zien. Zeyneb zet echter door, vlucht en huwt de Vreemdeling. Het lijkt allemaal goed te komen, maar dan slaat het noodlot weer toe en wordt haar man afgemaakt. Yasmine Allas beschrijft het allemaal rauw en met overtuiging, alsof je op de eerste rij naar elke scène kijkt.

Een tweede verhaallijn is haar zoektocht naar haar jeugd. Ze lijkt niets te herkennen en de wantrouwige bevolking is niet geneigd haar te helpen. Alleen een oude man blijkt uiteindelijk bereid om haar haar geboortehuis te tonen. Zo komen de herinneringen aan haar kindertijd terug boven, herinneringen die Yasmine verpakt in allerlei sprookjesachtige verhalen die een goed beeld geven van de cultuur en de vertelkunst in Somalië. Daarbij trekt ze alle registers van haar fantasie open en betrekt ze de lezer steeds meer in de tragiek van een land in oorlog, van inwoners die leven volgens strenge tradities en van de overlevingsdrift die hulpeloze vluchtelingen tot het uiterste drijft. Zo komt haar tante Ahlan aan bod die het land probeert te ontvluchten maar geen geld geeft. Daarop geeft ze zichzelf aan de ‘Eigenaar van de zee’ die eerst haar en nadien haar dochtertje verkracht. Ze komt uiteindelijk in Australië terecht en wil niets meer met haar moederland te maken hebben, maar gelukkig wordt ze niet. Even aangrijpend is haar eigen haat-liefdeverhouding met Nederland waarbij ze in de clinch gaat met haar Nederlandse man. ‘Ik heb nooit gedacht dat ik ooit last van heimwee zou krijgen. Nederland was vanaf de eerste dag dat ik hier aankwam al mijn land. (…) Toch is er iets veranderd. Ik herken het land niet meer.’ Ook hier zitten heel wat autobiografische elementen in, en geeft ze een goed beeld van de verwarring die vluchtelingen altijd blijven meedragen. Namelijk de permanente angst om opnieuw in een onveilige en onzekere situatie terecht te komen, zeker wanneer extreme en populistische politici aansturen op een soort confrontatie van ‘zij’ tegen ‘wij’. Waarbij gevraagd - of beter geëist – wordt dat ‘vreemdelingen’ elke loyaliteit met hun oorspronkelijke cultuur moeten opzeggen.

Tenslotte loopt en nog een derde verhaallijn door het boek waarin de sensatiezucht van heel wat televisiemakers genadeloos aan de kaak wordt gesteld. Ze zijn immers uit op onthullingen, ontboezemingen, emotionele taferelen, tranen van verdriet en menselijke miserie. Als het hoofdpersonage weigert om daaraan mee te doen, komt het tot een regelrechte confrontatie met de regisseur en zijn cameraman. Uiteindelijk worden ze ook door de bevolking aangevallen en met stenen bekogeld, want komen die schrijfster en die blanke mannen hier doen in hun land? Materiaal zoeken voor een nieuw boek of een televisiedocumentaire? Hun miserie komen opsnuiven om er zelf beter van te worden? Waarop het hoofdpersonage beseft dat Somalië niet langer haar land is en haar verlangen naar Nederland opnieuw de kop opsteekt. ‘Ik verlang naar Amsterdam, naar het leven daar. Ik heb er veel recht te zetten. Ik heb de afgelopen twee jaar mijn leven daar en mijn vrienden verwaarloosd.’ Het lijkt wel een publieke schuldbekentenis van Yasmine Allas en opnieuw wordt de grens tussen fictie en werkelijkheid in deze roman bijzonder vaag.

In elk geval levert Yasmine Allas hiermee een groot boek af. Voor iemand die pas in 1989 Nederlands leerde spreken en schrijven is dat een prestatie van formaat. In één beweging zet ze ook tal van cruciale maatschappelijke problemen in het spotlicht. Zoals de reden waarom mensen hun land ontvluchten en migreren, de aanpassingsmoeilijkheden in het gastland, de minderwaardige positie van vrouwen binnen gemeenschappen waar religieuze tradities zo belangrijk zijn, de vreselijke gevolgen van een burgeroorlog, de angst voor vreemdelingen (niet alleen in Nederland, maar ook binnen Somalië zelf), de permanente onrust die vluchtelingen ervaren, de manier waarop de media elke vorm van menselijk leed uitbuiten, de dromen van meisjes in een patriarchale samenleving.

Ook in die laatste strijd kiest Yasmine Allas duidelijk kant. ‘Veel moslimmannen zijn in paniek want de vrouwen die ze al die tijd als domme schapen in een hok vasthielden, hebben de vrijheid geroken. Die hebben het groene gras aan de overkant gezien en de mannen kunnen ze niet meer tegenhouden. En dat groene gras staat symbool voor kennis. Dat is een belangrijke reden waarom die mannen nu radicaliseren. Moslimvrouwen zijn lang bang geweest en hebben veel vernederingen moeten ondergaan. Maar langzamerhand en stilletjes zijn ze beginnen uitbreken’, zei ze in een interview. Yasmine Allas is als schrijfster zelf volledig uitgebroken. Met Een nagelaten verhaal tilt ze zichzelf hoog op de literaire ladder. Het wordt tijd dat jury’s van de diverse literaire prijzen in het Nederlandse taalgebied dit ook gaan inzien.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Yasmine Allas, Een nagelaten verhaal, De Bezige Bij, 2010

Links
Mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be