Tegendenken

boek

Hans Achterhuis

Hans Achterhuis is een van de belangrijkste filosofen in Nederland. Van 2011 tot 2013 was hij de eerste ‘Denker des Vaderlands’ een eretitel uitgereikt door het Nederlandse tijdschrift Filosofie Magazine. En terecht, want Achterhuis oefent meer dan wie ook invloed uit op het Nederlandse denken over democratie, politiek, ontwikkelingshulp, economie, welzijn en technologie. Geïnspireerd door de Joodse filosofe Hannah Arendt keerde hij zich in de loop van zijn leven tegen elke vorm van totalitaire utopie waarmee hij afstand nam van zijn vroegere sympathieën voor het marxisme. Maar evenzeer verzette hij zich tegen andere utopieën van links en van rechts, zoals duidelijk werd in zijn onvolprezen boek De utopie van de vrije markt. Daarin keerde hij zich tegen het libertarisme en het neoliberalisme. Tijdens de vierde Popperlezing in Gent haalde hij zwaar uit naar de profeten van de absolute vrije markt wat zorgde voor heel wat discussie binnen liberale kringen.

Intussen kreeg Achterhuis met de banken- en financiële crisis op zowat alle vlakken gelijk. Zijn filosofisch discours is nu algemeen aanvaard en spoort met belangrijke economen zoals Paul De Grauwe, hoogleraar aan de London School of Economics. Voorstanders van het neoliberale denken wijzen op de toegenomen welvaart en groei die dank zij een compleet vrije markt werden gerealiseerd. Maar dat klopt niet. ‘Een kwart eeuw neoliberale globalisering heeft geresulteerd in minder groei en grotere sociale verschillen,’ aldus Achterhuis die ook wijst op het onmiskenbare feit dat de Scandinavische landen met hun hoge belastingen en uitgaven van de overheid ‘tot de meest concurrerende economieën ter wereld behoren’. De auteur bepleit geen terugkeer naar het aloude Keynesianisme, hij kant zich ook niet tegen het kapitalisme of de vrije markt op zich, maar hij stelt ‘dat het levensgevaarlijk is om daar utopische verwachtingen aan te verbinden’. Hij onderschrijft de visie van Joseph Stiglitz dat er een herstel moet komen tussen ‘markt, staat en burgermaatschappij’.

De filosofieredacteur Peter Hans Steenhuis voerde enkele indringende gesprekken met Hans Achterhuis en dat leidde tot het interviewboek Tegendenken waarin de ‘Denker des Vaderlands’ op een scherpe en nuchtere manier de maatschappelijke problemen fileert. En dat doet hij niet gratuit. Als hij zich moet uitspreken over een thema dat hij niet goed kent dan past Achterhuis, een teken van wijsheid. Maar als hij zich voldoende beslagen vindt dan haalt hij fel en met overtuiging uit, zelfs al gaat dit recht in tegen algemeen aanvaarde ideeën. Zo schaart hij zich aan de kant Guy Verhofstadt tegen het nationalisme en Euroscepticisme dat zo een opgang maakt in Europa. Hij beseft dat we door wilde wateren moeten stappen, maar dat dit veel beter is dan ons nu in het midden van woelig water om te keren, en ons terug te trekken in de bedrieglijke vrede die we zolang gekoesterd hebben. Er is geen andere mogelijkheid dan samen te werken en als een Europees blok de problemen aan te pakken. Al de rest is knoeien in de marge. In die zin hebben we geen behoefte aan utopieën, maar aan concrete dromen die misschien moeilijk te realiseren vallen, maar toch haalbaar zijn, mits we afstand kunnen doen van onze ‘zekerheden’.

Maar daarom is Achterhuis geen liberaal. Zo houdt hij een opvallend sociaal pleidooi voor een economie op mensenmaat die niet gedreven wordt door groei. En hij geeft een eenvoudig voorbeeld. Vroeger kocht hij eieren van kippen in een zakje, nu moeten ze in een doosje met datumstempel. Het gevolg is dat de eieren duurder zijn geworden. Blijkbaar volgens een Europese regel die opgesteld is vol goede bedoelingen. Waarom is dat echter nodig? Want als de eierboer slechte eieren verkoopt zal hij ook wel zonder Europese controle worden afgestraft. Het lijkt een triviaal voorbeeld, maat zegt veel over de overdreven bemoeizucht van Brussel over ons doen en laten. Europa mag zich dan wel uitspreken over algemene zaken inzake voorzorg en gezondheid, maar het mag niet overdreven reguleren tot de indruk ontstaat dat mensen hun eigen leven niet meer in eigen handen hebben. Of anders gezegd, Europa moet zich meer bezighouden met de grote doeleinden, de globale strategieën, de kracht van ons aantal consumenten (een half miljard) en niet met een datum op een kippenei.

‘We wilden een Europa van de euro maken’, aldus Achterhuis. Een ruimte van ongeremde economische vrijheid. Maar waar bleef de politiek? Neem nu de zorg. ‘Private partijen willen graag investeren, maar alleen met het doel geld te verdienen. Gevolg: ziekenhuizen richten allerlei exotische klinieken op, waardoor de zorgkosten enorm omhoog gaan.’ En hij toont met cijfers aan dat niet de globale hoeveelheid geld, maar wel de sociale gelijkheid bijdraagt tot een meer ‘gezonde samenleving’. Neem de VS. Daar geeft men heel veel geld uit aan gezondheidszorg maar dat leidde er niet tot een gezondere bevolking en langere levensverwachting. We hebben dus een sterke overheid nodig. Een overheid die niet bestaat en werkt ten bate van zichzelf, maar van de mens.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Achterhuis Hans, Tegendenken, Lemniscaat, 2013

Links
mailto:verhofstadt.dirk@telenet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be