Het jaar 1759

boek

Paul Frentrop

In 1680 was volgens velen het einde nabij. Er stond een vuurbol aan de hemel die een lange staart achter zich aansleepte en dat kon alleen betekenen dat God vertoornd was. Maar er gebeurde niets, en twee jaar later schreef Pierre Bayle ook waarom. Kometen en hemellichamen in het algemeen hebben geen invloed op ons, beweerde hij. Edmund Halley ging in 1704 nog een stapje verder. Op basis van Newtons Principia berekende hij dat de komeet eind 1758 of begin 1759 weer te zien zou zijn. Van mysterieus en bedreigend had hij de wereld overzichtelijk en voorspelbaar gemaakt, en toen de komeet ook werkelijk aan de hemel verscheen, kreeg Halley hem prompt - en postuum - naar zich genoemd.

In Het jaar 1759 beschrijft Paul Frentrop hoe snel en wijdverbreid de Verlichting rond die tijd om zich heen greep. Want Halley stond niet alleen met zijn interesse voor die komeet. Twee Franse wiskundigen berekenden na hem exact wanneer het hemellichaam te zien zou zijn, en het was een Duitse boer en amateur-astronoom die hem uiteindelijk tijdens de kerstnacht van 1758 als eerste ook werkelijk zag. De Verlichting was een Europees gebeuren, toont Frentrop, en geen exclusief Brits, Frans of Duits. Meer zelfs, overal waar die Europeanen de kop opstaken, en dat was van de Appalachen en westelijk Canada tot in het oosten van wat nu Rusland is en China en Indië, ging de Verlichting met hen mee.

1759 was het jaar waarin Candide op de markt kwam en Voltaire voorgoed zijn eigen ijdelheid aan de wilgen hing om zich in te zetten voor de verbetering van het menselijk lot. Het was het jaar waarin de paus Helvétius’ De L’Esprit op de index zette omdat daarin beweerd werd dat het niet de ziel was die de mens toont wat goed en kwaad is, maar wel zijn angst voor het lijden en zijn zoektocht naar het genot. En het was het jaar waarin Hume voor het eerst geen geldzorgen meer kende omdat hij een contract had voor het schrijven van zijn geschiedenis van Engeland, een onderwerp dat heel populair was geworden omdat men voor het eerst geschiedschrijving beschouwde als filosofie met praktijkvoorbeelden, een discipline waar men ook iets uit kon leren over de mens.

Een onderwerp loopt als een rode draad doorheen Frentrops boek, en dat is de pokken. Westerse en Chinese keizers stierven eraan en indianenstammen en Aziatische steppenvolkeren werden erdoor gedecimeerd waardoor ze zonder veel moeite overwonnen konden worden door hun vijanden. Het was een ziekte die van de mens een speelbal leek te maken, maar ook daar zou de Verlichting een einde aan maken, en wel door het geleidelijk en aanvankelijk met veel achterdocht invoeren van de praktijk van de inenting. In Noord-Afrika en Turkije wist men immers al eeuwen dat je kinderen immuun kon maken voor deze ziekte door hen licht te besmetten via een paar schrammetjes op de arm.

Frentrop heeft zijn boek niet alleen geschreven om aan te tonen hoe belangrijk 1759 was in de geschiedenis van de Verlichting. Hij wou er ons mee aantonen dat we niet op onze lauweren mogen gaan rusten. In datzelfde jaar sloten Mohammed ibn Abd al-Wahhab en Mohammed ibn Saoed immers een pact: dat zij het Arabische schiereiland zouden veroveren en van alle afgoderij bevrijden, waarbij de eerste de geestelijke en de tweede de wereldlijke leiding zou nemen en het fanatieke wahabisme de enige toegelaten islam zou worden. En al-Wahhab was geen doetje. Zo organiseerde hij in 1744 persoonlijk de eerste steniging van overspelige vrouwen en diende misdaad volgens hem met het zwaard bestraft te worden. Vandaag is Saoedi-Arabië de erfgenaam van dat pact, het land waar vrouwen nog steeds geen basisrechten hebben en waar het kromzwaard het nationale vaandel siert. 1759 was dus in meer dan een betekenis van het woord een pokkenjaar.


Recensie door Marnix Verplancke

Paul Frentrop, Het jaar 1759, Prometheus, 224 blz., 19,95 euro

Links
mailto:marnixverplancke@skynet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be